Şu anda "Maliyet Muhasebesi Ders Notları" Kategorisindeki yazıları görüntülemektesiniz.

Denetlemeyle görevli kimse, murakıp, kontrolör.

DENETÇİNİN STATÜSÜNE GÖRE DENETİM TÜRLERİ

1-İç Denetim
2-Kamu Denetimi
a-Özel Sektöre Yönelik Denetim
-Vergi Denetimi Maliye Bakanlığı
-Diğer Denetim ( Halka açık şirketler için SPK,Bankalar için  Hazine Müsteşarlığı
Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu, SSK Müfettişleri)

b-Kamuya Yönelik Denetim
-Devlet Denetleme Kurulu (KİT’  leri denetler)
-Sayıştay
-Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu
-Maliye Bakanlığı

3-Bağımsız Denetim

1-İç Denetim: İşletmeye hizmet etmek amacıyla işletmenin faaliyetlerini incelemek ve değerlemek amacı ile kurulmuş bağımsız denetleme fonksiyonudur.Konusuna finansal ve finansal olmayan işlemler girer.Amacı işletme çalışanlarınca yapılabilecek hata ve yolsuzlukları önlemek,yapılmış olanları tespit etmektir. Kapsamı Mali Tabloların denetimi, uygunluk ve faaliyet denetiminin biri veya ikisi ile de sınırlandırılabilir.

2-Kamu Denetimi :Yürütme organına bağlı çeşitli birimler tarafından, bu birimin yasal yetkileri dahilinde yapılan denetimdir.

3-Bağımsız Denetim: Serbest Meslek erbabı olarak kendi adına çalışan veya bir denetim şirketinin ortağı yada yetkili denetçisi olan kişiler tarafından, işletmelerin mali tablolarının genel kabul görmüş muhasebe ilklerine uygunluk derecesini belirlemek amacıyla yapılan denetimdir.
3568 sayılı SM,SMMM, ve YMM Kanunu na göre denetim yapma yetkisi SMMM ve YMM lere verilmiştir.YMM lerin tasdik yetkisi vardır.YMM lerin verdiği tasdik hizmetleri açısından yasal bir sınırlama olmamakla beraber tam tasdik ve kısmi tasdik diye 2 ye ayrılabilir.Tam tasdik; Kurumlar Vergisi ve gelir Vergisi mükellefleri ile imzalanan “Tasdik Sözleşmesi” kapsamında Vergi dairelerine karşı vergi mükelleflerinin sadece yıl sonu beyannamelerindeki bilgilerin değil, bunun bir mütemmimi olan ve o yıl içinde verilen Gelir,KDV,Damga vergisi beyannamelerindeki bilgilerin denetlendiği ve doğruluğu konusunda aykırı bir duruma rastlanmadığı şeklinde bir imza ve tasdik hizmeti olmaktadır.Eğer hatalar varsa bunlar tasdik raporunda belirtilip vergilerin gerçek tutarları üzerinden ödenmesi sağlanmalıdır.Kısmi Tasdik ise;KDV İadesi ve mahsupları tasdiki gibi
Sermaye Piyasası mevzuatına göre bağımsız denetim; ortaklarının ve yardımcı kuruluşlarının (aracılık faaliyetiyle sınırlı olarak bankalar dahil aracı kurumlar,menkul kıymet ortalıkları ve menkul kıymet yatırım fonları)  hesap ve işlemlerinin bağımsız denetim kuruluşlarınca denetleme ilke, esas ve standartlarına göre incelenmesi ve mali tabloların , 2499 sy SP Kanunu çerçevesinde gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti ve rapora bağlanmasıdır.Sermaye Piyasası Mevzuatı denetimi şu şekilde sınıflandırmıştır.

a-Sürekli Denetim; SPK düzenlemeleri çerçevesinde hazırlanması ve kamuya açıklanması zorunlu olan yıllık mali tabloların tümünün denetimidir ve her yıl yapılması gereken denetimdir.(Halka açık şirketlerin,SPK gözetimine tabi diğer şirketlerin,bankaların,s,gorta şirketlerinin yıllık denetimi)

b-Sınırlı Denetim; Sürekli denetim yaptıran ortaklık ve sermaye piyasası kurumlarınca düzenlenmiş ara  mali tabloların, sürekli bağımsız denetimi yapan denetim kuruluşları tarafından ağırlıklı olarak bilgi toplama ve analitik inceleme teknikleri kullanılarak sürekli denetim programlarına uyumlu olarak denetlenmesidir.SPK tebliğlerine göre altışar aylık ara bilanço ve gelir tablolarının denetimidir.(Halka Açık şirketlerden hisse senetleri borsada işlem gören şirketler,aracı kurumlar, menkul-gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve fonları,Emeklilik yatırım fonları denetimi)

c-Özel Denetim ise; SPK tebliğleri uyarınca özel denetim yaptırma zorunluluğu bulunan ortaklık ve yardımcı kuruluşların, Kurula başvuruları üzerine verilen menkul kıymetlerin halka arzı iznine, ortaklık genel kurulları veya yetkili organların birleşme, devir veya tasfiye kararlarına  dayanak teşkil edecek mali tablolarının, sermaye piyasası mevzuatı uyarınca bağımsız denetim kuruluşlarınca denetlenmesidir.

BAĞIMSIZ DENETİME TABİ KURULUŞLAR;
1-SPK Mevzuatına tabi şirketler;
SKP kanunu kapsamında Kurul un düzenlemelerine tabi olan şirketler şunlardır

*Ortak sayısı 250 den fazla olduğu için Halka Açık olduğu varsayılan şirketler
*Ortak sayısı 250 den fazla olmamakla birlikte menkul kıymetlerini halka arz ettikleri için kurul gözetimine tabi şirketler
*Aracı Kuruluşlar
*Yatırım Ortaklıkları
*Yatırım Fonları
*Girişim Sermayesi Ortaklıkları
*Portföy Yönetim Şirketleri
*Emeklilik Yatırım Fonları
*Tedrici şekilde kurulan A.Ş. ler

Sermaye Piyasası Kurulu kanununa girmenin doğal bazı sonuçları olmaktadır.Bu sonuçlar kısaca şöyledir;
-Şirket ana sözleşmesinin Sermaye Piyasası Kanunu’na uygun hale getirilmesi
-Şirketin sermaye artırımı,tahvil, finansman bonosu gibi menkul kıymetlerin arzında SPK ndan ön izin alınması ve menkul kıymetlerin SPK tarafından kayda alınması zorunluluğu
-Menkul kıymetlerin halka arzında,bunların şeklinde, basımında faiz ve kar payı dağıtımında SPK düzenlemelerine tabi olmak ve kar payı dağıtımı zorunluluğu
-Özel durumların kamuya açıklanması zorunluluğu
-Bağımsız Dış Denetime tabi olma
(borsada işlem gören şirketler ayrıca İstanbul menkul Kıymetler Borsa sının düzenlemelerine de uymak zorundadır)
2-Bankalar Kanununa Tabi Şirketler (Bankalar,Özel Finans Kurumları)
(Bankacılık Düzenleme ve denetleme Kurulu BDDK tarafından denetimleri yapılır,bu kurumdan izin alarak kurulabilirler.
3-Sigorta ve Reasüreans Şirketleri
(Yıllık mali tablolarının bağımsız denetimi gereklidir)

BİRLEŞİK  MALİYET
Birleşik maliyet dağıtımında iki yöntem uygulanmaktadır:

Üretim Miktarlarını Temel Alan Yöntem ve Nisbi Satış Değerlerini Temel Alan Yöntem

Üretim Miktarlarını Temel Alan Yöntem :

Bu yöntemde birleşik maliyetler üretim miktarına göre mamuller arasında paylaştırılır. İşletmede X=1.000 kg, Y=700 kg, Z=800 kg dır. Oluşan birleşik maliyet ise 1.250.000 TL dır.  Toplam maliyet toplam üretim miktarına bölünerek birimin maliyeti hesaplanır. Birim Maliyet 1.250.000 / 2.500 = 500 TL kğ dır.  Bazen de üretilen ürünlerin katsayıları ile birimlerin çarpımı sonucunda bulunan değere göre birleşik maliyetler dağıtılır.

Mamul                    Birim                      Ağırlık                    Eşdeğer Ağırlıklı Miktar

X                            200                         5                             1.000

Y                             400                         2                               800

Z                             300                         1.5                            450

                                                                                              2.250

Birleşik maliyet 450.000 TL ise,  X mamulünün maliyeti:  450.000/2.250 = 200TL/birim
X mamulü : 200 * 1.000 = 200.000 TL

Nisbi Satış Değerlerini Temel Alan Yöntem :

1. Satış Hasılatı Yöntemi : Bu yöntemde birleşik maliyet her mamulün satış hasılatının toplam satış hasılatı içindeki oranına göre paylaştırılmaktadır.

Mamuller                Birim                      Birim Fiyatı                           Satış Hasılatı

A                            2.000                      500                                         1.000.000

B                             1.500                      400                                           600.000

C                             3.000                      600                                         1.800.00

Birleşik Maliyet : 1.700.000 TL

B Mamulü Maliyeti : Birleşik Maliyet / Satış Hasılatı     1.700.000 / 3.400.000 = 0.5

B Mamulü  : 600.000 * 0.5   = 300.000 TL

2. Net Satış Hasılatı Yöntemi  : Birleşik mamullere ayrılma noktasından sonra bazı ek işlemler yapılması gerekiyorsa bu ek işlemlerle ilgili maliyetler her bir mamulün satış hasılatından ayrı ayrı indirilir. Ulaşılan tutarlar net satış hasılatıdır. Birleşik maliyetlerin dağıtımı net satış hasılatına göre yapılır.

Mamuller                               Satış Hasılatı                          Ek Maliyet

A                                            70.000                                    10.000

B                                            80.000                                    20.000

C                                            50.000                                      5.000

Birleşik maliyet : 82.500 TL

C mamulünün maliyeti :Satış hasılatından ek maliyetleri düşüp net satış hasılatını bulacağız.Sonra net satış hasılatlarını toplayıp verilen bileşik maliyete bölüp çıkan katsayı ile de hangi mamul soruluyorsa onun net satış hasılatı ile çarpacağız.

82.500 / 165.000 = 0.5    45.000 * 0.5 = 22.500

SAFHA MALİYET SİSTEMİNİN UYGULANDIĞI İŞLETMELER

» Benzer veya tek tip mamullerin üretildiği,

» İmalatın kesiksiz biçimde sürdürüldüğü,

» Üretimin aşamalar halinde yapıldığı,

» Maliyetlerin birbirinden ayrılamadığı…

Örneğin; Demir – Çelik üreten işletmeler,Kömür ve diğer maden işletmeleri,Çimento – Kireç ve Cam fabrikaları,Otomobil fabrikaları,Her türlü içecek sektörü (Kola, rakı, şarap vb.),Sabun ve Sigara üreten işletmeler, Plastik ve Kimya sanayi,Enerji (elektrik) üreten işletmeler,Gıda (un, şeker, yağ, tuz, ekmek, vb.)…

Safha Maliyetleme Yöntemi

Tek Safha Yöntemi

1. 2. 3. Safha

SAFHA MALİYET SİSTEMİNİN TEMELİ
MİKTAR DENGESİ (Birim)
Giren Miktar = Çıkan Miktar

TUTAR DENGESİ (Maliyet)
Giren Tutar = Çıkan Tutar

Safha Maliyet Sisteminin İşleyişi

» Adım 1: Miktar Dengesinin Kurulması

» Adım 2: Eşdeğer Birim Sayısının Hesaplanması

» Adım 3: Eşdeğer Birim Maliyetin Hesaplanması

» Adım 4: Üretim Maliyeti Raporu

» Adım 5: Tutar (Maliyet) Dengesinin Kurulması

Miktar Dengesi

Tutar Dengesi

Safha Maliyet Sistemi

Problemler
Problem 2.1: “Star” Üretim İşletmesinde “Safha Maliyet Sistemi ve Tartılı Ortalama Yöntemi” kullanılmaktadır. Mamuller tek safhada süreçlenerek üretilmektedir. Aralık 2000 Dönemine ait faaliyetlerine ilişkin veriler aşağıda gösterildiği gibidir.

Eşdeğer Mamaül

İstenilenler:
1- Harflerle kodlanmış bilinmeyen değerleri bulunuz.
2- 151 Yarı mamul hesabının borç ve alacak toplamı ne kadardır?
3- 152 Mamul stoklarının borç toplamı ne kadardır?

Eşdeğer Mamaül Miktarı

STANDART MALİYET

Standart maliyet sistemi, mamul maliyetlerinin önceden ve bilimsel hesaplara dayanılarak olması gereken düzeyde planlanması ve maliyet hesaplarında fiili rakamlar yerine bunların kullanılmasıdır.

Farkların  Saptanması :

DİMM Farklarının Saptanması

Fili Maliyet                            Standart Fiyatla Girdi Maliyeti                            Girdi Maliyeti

(FM * FF)                                             (FM * SF)                                             (SM * SF)

                       Fiyat Farkı                                                     Miktar Farkı

DİG Farklarının Saptanması

Fiili Maliyet                           Standart Fiyatla Girdi Maliyeti                            Girdi Maliyeti

(FS * FÜ)                                              (FS * SÜ)                                               (SS * SÜ)

                        Ücret Farkı                                                    Zaman Farkı

                               > olumsuz                                              > olumsuz

                               < olumlu                                 < olumlu

GÜG Farklarının Saptanması

Fiili Sabit GÜG                      Bütçelenmiş Sabit GÜG                                        Üretime Yüklenen Sabit GÜG

                Sabit GÜG Bakımından                                        Hacim Farkı

                    Bütçe Farkı

                   > olumsuz                                                          > olumsuz

                   < olumlu                                                             < olumlu

Uygulama :

                               STANDART  MALİYET KARTI  (Bilgisayar Masası)

  DİMM Adı Standart Miktar Standart Fiyat Standart Tutar Toplam
DİMM Kereste 2 metrekare 1.200.000 2.400.000 2.400.000
DİG Atölye 3 saat   450.000 1.350.000 1.350.000
GÜG Değişken GÜG

Sabit GÜG

3 saat

3 saat

  240.000

  480.000

  720.000

1.440.000

 

2.160.000

      Birim Standart Maliyet 5.910.000

Sabit GÜG belirlenmesinde esas alınan aylık faaliyet hacmi 4.000 DİS dir. Bu faaliyet hacmine göre bütçelenmiş değişken GÜG 960.000.000 TL, sabit GÜG de 1.920.000.000 TL dır.  Ay içinde 1.200 adet bilgisayar masası üretilmiştir. Ay içindeki fiili maliyet bilgileri şöyledir:

Satın Alınan DİMM              2.800 m2  * 1.452.000 TL     /m2          = 4.065.600.000

Kullanılan DİM                     2.550 m2

Direkt İşçilik                          3.500 saat * 510.000TL/saat = 1.785.000.000

Değişken GÜG                                                                                     = 1.020.000.000

Sabit GÜG                                                                                            = 1.995.000.000

İstenenler :Tüm maliyet gider farklarını hesaplayınız ve muhasebe kayıtlarını yapınız.

DİMM Farklarının Hesaplanması

Fili Maliyet                            Standart Fiyatla Girdi Maliyeti                            Girdi Maliyeti

(FM * FF)                             (FM * SF)                                                            (SM * SF)

2.550 * 1.452.000  2.550 *1.200.000                                                  2.400 *1.200.000

=3.702.600.000                      = 3.060.000.000                                                    =2.880.000.000

           Fiyat Farkı                                  Miktar Farkı

642.600.000 olumsuz                                            180.000.000 olumsuz

Hesaplama ; Fiyat Farkı : fiili kullanım miktarı * (Fiili Fiyat – Standart Fiyat) şeklinde de yapılabilir. Fark (-) çıkarsa olumlu, (+) çıkarsa olumsuzdur.

Fiyat Farkı = 2.550 m2 * (1.452.000 – 1.200.000)  = 642.600.000 TL

Miktar Farkı = Standart Fiyat * (Fiili kullanım miktarı – Standart kullanım miktarı) Bu değer (-) çıkarsa olumlu, (+) çıkarsa olumsuzdur.

Miktar Farkı = 1.200.000 * (2.550 – 2.400) = 180.000.000 TL

Direkt İşçilik Farklarının Hesaplanması

Fiili Maliyet                           Standart Fiyatla Girdi Maliyeti                            Girdi Maliyeti

(FS * FÜ)                               (FS * SÜ)                                                              (SS * SÜ)

3500s * 510.000                    3.500s * 450.000                                                   3.600 * 450.000

1.785.000.000                        1.575.000.000                                                       1.620.000.000

          Ücret Farkı                                                  Zaman Farkı

210.000.000 olumsuz                                                           45.000.000 olumlu

Ücret Farkı = Fiili Süre * (Fiili Ücret – Standart Ücret ) (-) çıkarsa olumlu, (+) çıkarsa olumsuz

                    = 3.500  *  (510.000 – 450.000)   = 210.000.000 olumsuz

Zaman Farkı = Standart Ücret * (Fiili Süre – Standart Süre)  (-) çıkarsa olumlu, (+) çıkarsa olumsuz

                      = 450.000 * (3.500 – 3.600)     = (-) 45.000.000 olumlu

Genel Üretim Giderleri Farklarının Hesaplanması

Fiili Sabit GÜG                      Bütçelenmiş Sabit GÜG                                        Üretime Yüklenen Sabit GÜG

1.995.000.000                        4.000s*480.000                                                     3.600 * 480.000

                                               = 1.920.000.000                                                    = 1.728.000.000

           Sabit GÜG Bakımından                                       Hacim Farkı

                Bütçe Farkı                                                           

              75.000.000 olumsuz                                       192.000.000 olumsuz

 

                                                               Fiili İş Hacmine Göre

Fiili Değişken GÜG                               Bütçelenmiş GÜG                 Esnek Bütçe GÜG

1.020.000.000                                        3.500s * 240.000                                   3.600s * 240.000

                                                               = 840.000.000                                       = 864.000.000

                Değişken GÜG                                                      Verim Farkı

                Bakımından Bütçe

                Farkı

                180.000.000 olumsuz                                            24.000.000 olumlu

 

Muhasebe Kayıtları

710 – DİMM Gideri                             3.702.600.000

                150 – İMM                                                           3.702.600.000

(Fiili hammadde gideri)

 

720 – Direkt İşçilik Gideri                     1.785.000.000

                335 –Personele Borçlar                                         1.785.000.000

(Fiili İşçilik Gideri )

730 – GÜG                                            3.015.000.000

                İlgili Hesaplar                                                        3.015.000.000

(Fiili GÜG)

Bu kayıtlardan sonra ay içinde yapılan üretimin standart değerler üzerinden yansıtma hesapları alacaklandırılarak yarı mamul hesabına yansıtılır. Örneğin; DİMM standart birim fiyatı 2.400.000*1200 adet = 2.880.000.000 TL

151 – Yarı Mamul Üretim                     7.092.000.000

                711 – DİMM Yansıtma                                        2.880.000.000

                721 – Dİ Gideri Yansıtma                                     1.620.000.000

                731 – GÜG Yansıtma                                           2.592.000.000

(Üretimin standart değerlerle yansıtılması)

152 – Mamuller                                     7.092.000.000

                151 – Yarı Mamul                                 7.092.000.000

Fark Hesaplarının Kaydı :

711 – DİMM Giderleri Yansıtma         2.880.000.000

712 – DİMM Fiyat Farkı                       642.600.000

713 – DİMM Miktar Farkı     180.000.000

                710 – DİMM Gideri                                             3.702.600.000

(Olumsuz DİMM farklarının kaydı)

721 – Direkt İşçilik G Yansıtma            1.620.000.000

722 – Direkt İşçilik Ücret Fark               210.000.000

                720 – Direkt İşçilik Gideri                                    1.785.000.000

                723 – Direkt İşçilik Süre Farkları                              45.000.000

(DİG lerinin olumsuz ücret ve olumlu süre farkının kaydı)

731 – GÜG Yansıtma Hesabı                2.592.000.000

732 – GÜG Bütçe Farklarıq    255.000.000

734 – GÜG Kapasite Farkları                 192.000.000

                730 – GÜG                                                           3.015.000.000

                733 – GÜG Verimlilik Farkları                                 24.000.000

(GÜG Fark hesaplarının kaydı)

Fark Hesaplarının Kapatılması :

Maliyet ve yansıtma hesapları kapatıldıktan sonra açık kalan fark hesapları;  üretimin tamamı mamule alınmışsa 152-Mamuller hesabı  ile çalıştırılarak kapatılır. Eğer üretimin tamamı tamamlanmamış yani yarı mamul üretim varsa,  dönemdeki toplam üretim içindeki mamul ve yarı mamul miktarı ile oranlanarak, ilgili hesaba düşen oranda olmak üzere 151 – Yarı Mamul üretim hesabı ve 152- Mamuller hesabı ile çalıştırılarak kapatılır.

723 – Direkt İşçilik Süre Farkları                          45.000.000

733 – GÜG Verimlilik Farkları                             24.000.000

                152 – Mamuler Hesabı                                                         69.000.000

(Olumlu fark hesaplarının kapatılması 

152 – Mamuller                                                     1.479.000.000

                712 – DİMM Fiyat Farkı                                                     642.000.000

                713 – DİMM Miktar Farkı                                  180.000.000

                722 – Dİ Ücret Farkları                                                        210.000.000

                732 – GÜG Bütçe Farkları                                    255.000.000

                734 – GÜG Kapasite Farkları                                              192.000.000

(Olumsuz fark hesaplarının kapatılması)

Standart Maliyette Muhasebe Kayıtları :

DİMM Fiyat ve Miktar Farkları

Üretim için gerekli olan standart DİMM gideri 50.000 TL iken fiili kullanım 53.000 TL olarak gerçekleşmiştir. Sözkonusu sapmanın 2.000 TL sı fiyattan, 1.000 TL sı da miktardan kaynaklanmıştır

Önce standart maliyet üretim hesabına yansıtılır:

151-Yarı Mamul                       50.000

                711-DİMM yan.                   50.000

Fiili DİMM üretime çıktığında;

710-DİMM Gideri                53.000

                150-DİMM                                           53.000

Dönem sonunda;

711-DİMM Yansıtma                           50.000

712-DİMM Fiyat Farkı                          2.000

713- DİMM Miktar Farkı                      1.000

                710 – DİMM Gideri                             53.000

Fark hesapları dönem sonunda ilgili stok hesaplarına (151-152) veya SMM ne (620) devredilerek kapatılır.

151-Yarı Mamul                                    3.000

                712-DİMM Fiyat Farkı                        2.000

                713-DİMM Miktar Farkı                     1.000

DİG  Ücret ve Süre Farkları

Üretim için öngörülen DİG 348.000. TL dır. Dönem sonunda gerçekleşen DİG 360.000 TL dır Ortaya çıkan 12.000 TL lık farkın 9.000 TL sı zaman, 3.000 TL sı da ücret farkıdır.

Direkt İşçilik Giderlerinin  Üretim Maliyetine Yansıtılması

151-Yarı Mamul                    348.000

                721 – DİG Yan                      348.000

Gerçekleşen DİG lerinin tahakkuku

720-DİG                 360.000

                360_ Ödenecek Vergi

                361-Ödenecek SSK

                335-Personele Borçlar

farkların Kaydı;

721-DİG Yansıtma 348.000

722-DİG Süre Farkı                  3.000

723-DİG Ücret Farkı                9.000

                720-DİG                 360.000

Fark hesapları dönem sonunda ilgili stok hesaplarına (151-152) veya SMM (620) hesabına devredilerek kapatılır.

151-Yarı Mamul                    12.000

                722-DİG Ücret Fark              3.000

                723-DİG Süre Farkı               9.000

GÜG Bütçe ve Verimlilik Farkları

İşletmede standart GÜG 50.000 TL olup, gerçekleşen 55.000 TL farkın 3.000 TL sı GÜG Bütçe farkı, 2.000 TL sıda verimlilik farkından kaynaklanmıştır.

Standart GÜG lerinin maliyete yansıtılması

151-Yarı Mamul                    50.000

                731-GÜG Yansıtma                              50.000

Gerçekleşen GÜG lerinin maliyete yüklenmesi

730-GÜG                               55.000

                İlgili Bilanço Hes    55.000

Farkların hesaplara alınması

731-GÜG Ynasıtma                              50.000

732-GÜG Bütçe Fark                              3.000

733-GÜG Verimlilik Farkı       2.000    

                730- GÜG                                             55.000

Dönem sonunda fark hesapları ilgili stok hesapları (151-152) veya SMM (620) hesaplarıyla kapatılır

151-Yarı Mamul                                    5.000

                732-GÜG Bütçe Fark                            3.000

                733-GÜG Verimlilik                              2.000

 

Uygulama : Standart maliyet yöntemi uygulamakta olan işletmeye ait veriler aşağıdadır.

DİMM       Miktar Standardı  =  bir pantolon için 3 metre kumaş

DİMM       Fiyat Standardı  = 6.000 TL/metre

Dİ              Süre Standardı   = bir pantolon için 1 saat

Dİ              Ücret Standardı  = 4.000 TL/saat

GÜG Yükleme oranı 2.000 TL/saat

İşletme yıl içinde 8.000 adet pantolon üretmiş Dönem içinde kullanılan 25.000 metre kumaş için 155.000.000 TL ödenmiştir. İşçilere ise 8.100 saat çalışma karşılığında 31.590.000 TL ödenmiştir.

İstenenler : DİMM farkları, Dİ farkları ve farkların ilgili hesaplara alınması ile ilgili muhasebe kayıtları.

Çözüm :

DİMM  Farkları

Fiyat Farkı = (FF – SF) * FM        (6.200 – 6.000) * 25.000  = 5.000.000 TL olumsuz

Miktar Farkı= (FM – SM) * SF      (25.000 – 24.000) * 6.000 = 6.000.000 TL lumsuz

 

Dİ  Farkları

Ücret Farkı    = (FÜ – SÜ) * FS     (3.900 – 4.000) * 8.100  = 810.000 TL olumlu

Süre Farkı    = (FS – SS) * SÜ     (8.100 – 8.000) * 4.000  = 400.000 TL olumsuz

711 – DİMM G Yansıtma                    144.000.000

712 – DİMM G Fiyat Farkı      6.000.000

713 – DİMM Miktar Farkı       5.000.000

                710 – DİMM Gideri                                             155.000.000

721 – Dİ Gideri Yansıtma                     32.000.000

722 – Dİ Süre Farkları                                400.000

                720 – Dİ Gideri                                                     31.590.000

                723 – Dİ Süre farkları                                                 810.000

Firmanın ne kar ne de zarar ettiği üretim seviyesini belirtmek üzere kullanılan bir terimdir.

MALİYET-KAR-HACİM ANALİZLERİ
BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZLERİ:
işletmenin elde ettiği tüm hasılatlar yani gelirleriyle tüm giderlerinin birbirine eşit olduğu noktadır.bu noktada kar yada zarar yoktur.kara geçiş noktası olarak adlandırılır.

BBN MİKTARI=toplam sabit giderler/birim satış fiyatı-birim değişken gider
BBN TUTARI=toplam sabit giderler / birim satış fiyatı-birim değişken gider /birim satış fiyatı

DUYARLILIK ANALİZLERİ: başa baş noktası hesaplamasında toplam sabit gider,birim satış fiyatı yada birim değişken giderde gerçekleşen değişimlerin başa baş noktası miktar ve tutarında yarattığı değişimlerin belirlendiği analiz tekniğidir.

******toplam sabit giderler artarsa başa baş noktası artar.azalırsa başa baş noktası azalır.birim değişken gider artarsa başa baş noktası miktar ve tutarı artar.azalırsa başa baş noktası azalır.birim satış fiyatı artarsa başa baş noktası azalır.birim satış fiyatı azalırsa başa baş noktası artar.

MALİYET-HACİM-KAR ANALİZLERİNİN VARSAYIMLARI
1) tüm maliyetler sabit ve değişken olmak üzere 2ye ayrılır
2) belirli bir üretim aralığında birim değişken maliyetler değişmez.
3) Belirli bir üretim aralığında sabit maliyetler değişmez.
4) Ekonomide enflasyon,rekabet,vb unsurlar yoktur.
5) Satış fiyatı sabittir.
6) Dönem başı dönem sonu stoku yoktur. Yani her üretilrn mal satılır.buda bir eksikliktir.tüm malların satılması söz konusu değildir.
NOT:başa baş noktası analizinde hedeflenen kar tutarı varsa bu tutar sabit giderlere eklenir..

Maliyet muhasebesi,üretilen mamul ya da hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türlerinin,oluş yerleri ve ilgili oldukları mamul ya da hizmet cinsleri bakımından belirlenmesi ve izlenmesine olanak sağlayan bir hesap ve kayıt sitemidir.

Maliyet Muhasebesinin Amaçları:
* Mamullerin maliyetini saptamak
* Maliyet Kontrolüne yardımcı olmak
* Planlamaya yardımcı olmak
* Özel yönetim kararlarına yardımcı olmak

Bütçe: Planların rakamsal olarak ifade edilmiş şeklidir.
Genel muhasebe tarafından üretilen bilgiler genellikle işletme dışı bilgi kullanıcılarının gereksinimlerine cevap verirken,maliyet muhasebesi tarafından üretilen bilgiler ise işletme içi bilgi kullanıcılarının gereksinimlerine cevap vermektedir.

Gelir Tablosu: İşletmenin belli bir döneme ilişkin faaliyet sonuçlarını brüt satışlardan başlayarak dönem net karı veya zararına kadar gösteren finansal tablodur.
Bilanço: İşletmenin belli bir andaki varlıkları ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren finansal tablodur.

ÖRNEK:SATILAN MALLARIN MALİYETİ TABLOSU:

A işletmesi’nin mart ayına ait stok mevcutları ve faaliyetleri ile ilgili bilgileri aşağıdaki gibidir.Satılan Malların Maliyeti Tablosunu hazırlayınız..

Stok Mevcutları: 1 Mart 31 Mart

Direkt İlk madde malzeme stokları 2.800.000.000 2.480.000.000
Yarı Mamul Stokları 1.600.000.000 2.000.000.000
Mamul Stokları 1.200.000.000 800.000.000
Endirekt Malzeme Stokları 120.000.000 200.000.000

Faaliyetler:
Direkt İlk Madde ve malzeme alımları 5.200.000.000
Direkt İşçilik Maliyetleri 5.600.000.000
Endirekt İşçilik Maliyetleri 2.320.000.000
Endirekt Malzeme Alımları 240.000.000
A İşletmesinin 31 Mart Tarihli Satılan Mamullerin Maliyeti Tablosu
Dönem Başı Direkt İlk madde Ve Malzeme Stoğu 2.800.000.000
Dönem İçi Direkt İlk Madde Ve Malzeme Alımı(+) 5.200.000.000
Kullanılabilir Direkt İlk Madde Ve Malzeme 8.000.000.000
Dönem Sonu Direkt İlk Madde Ve Malzeme Stoğu(-) ( 2.480.000.000 )

Üretimde Kullanılan direkt İlk Madde ve Malzeme 5.520.000.000
Üretimde Kullanılan Direkt İşçilik(+) 5.600.000.000
Üretimde Kullanılan Genel Üretim Maliyetleri(+) 2.480.000.000
En direkt İşçilik Maliyetleri .. 2.320.000.000
Endirekt Malzeme
Dönem Başı En Direkt Malzeme 120.000.000
Endirekt Malzeme Alışları(+) 240.000.000
Kullanılabilir Endirekt Malzeme 360.000.000
Dönem Sonu Endirekt Malzeme (-) 200.000.000
Kullanılan Endirekt Malzeme 160.000.000

Toplam Üretim Maliyeti 13.600.000.000
Dönem Başı Yarı Mamul Stoku(+) 1.600.000.000
Dönemin Üretim Maliyetleri 15.200.000.000
Dönem Sonu Yarı Mamul Maliyetleri(-) (2.000.000.000)
Üretilen Mamullerin Maliyeti 13.200.000.000
Dönem Başı Mamul Stoğu (+) 1.200.000.000
Satılabilir Mamullerin Maliyeti 14.400.000.000
Dönem Sonu Mamul Stoğu (-) (800.000.000)
Satılan Mamullerin Maliyeti 13.600.000.000

Varlık: İşletmenin sahip olduğu mal stokları,mamul stokları,demirbaşlar,makineler gibi ekonomik değerlerdir.

Harcama: Herhangi bir amaçla işletme tarafından ödenen naktin,transfer edilen varlığın,katlanılan borcun veya sunulan hizmetlerin para cinsinden ödenmiş tutarıdır.Maliyet ise,bir varlığın elde edilmesi amacıyla yapılan harcama ya da katlanılan fedakarlıkların toplamıdır.
İşletmeler satın aldıkları iktisadi kıymetleri normal koşullarda işletmelerinin amaçlarını gerçekleştirmek üzere kullanacaklardır.Bu arada zaman zaman amaçsız kullanımlarla da karşılaşabiliriz.Bu koşullar altında,işletmenin varlık kullanım şekilleri başlıca 3 grup altında toplayabiliriz.

*Hasılat elde etme amacıyla varlık tüketimi
*Ürün yapmak amacıyla varlık tüketimi
*Amaçsız varlık tüketimi

Gider: Dönem hasılatının elde edilmesi amacıyla kullanılmış veya tüketilmiş maliyetlerdir.
Hasılat: Mal veya Hizmetlerin satışından ya da ana faaliyet konusu dışında kalan varlıkların satışlarından;faiz,kira,iştirak geliri vb.nden elde edilen brüt tutarlarıdır.
Zarar: İşletmenin varlıklarındaki karşılıksız tükenmelerdir.İşletmenin ürettiği mamullerin doğal afetler nedeniyle satış değerlerinin kalmaması zarara örnektir.

Maliyet Sistemlerini Etkileyen Faktörler:
Çeşitli sanayi işletmelerinde üretim maliyetlerini hesaplama yöntemlerinde farklılığa yol açan 4 temel unsur vardır.Bunlar:
1-İşletmenin faaliyet konusu
2-İşletmede kullanılan teknoloji
3-İşletmelerin üretim politikası

4-Yönetimin maliyet sistemlerinden beklentileri
Maliyet sistemleri:
Uygulamada karşılaşılan başlıca maliyet sistemleri Şunladır:
A-Kullanılan Tutarların Gerçek veya Tahmini Olmasına göre Ayrım
* Gerçekleşmiş(fili) tutarlara göre maliyet
* Tahmini tutarlara dayanan maliyet(standart maliuyet)

B-Birim maliyetleri hesaplama yöntemine göre Ayrım

*Safha Maliyet:Birbirini izleyen üretim safhalarında sürekli olarak aynı veya beneri mal üreten işletmeler uygular
* Sipariş Maliyet: Üretilen her birimin veya partinin maliyeti ayrı ayrı hesaplanır.Bu sistemde Direkt malzeme ve direkt işçilik doğrudan,Genel imalat maliyetleri ise tahmini yüklenmektedir.

C- Mamül maliyetlerinin,tümünü veya bir kısmını içermesine göre ayrım:
* Tam Maliyet: Üretim birimlerine hem hammadde ve direkt işçilik gibi değişken maliyetler,hem de sabit maliyetlerden pay yüklenir.
*Değişken Maliyet:Mamullere sabit maliyetlerden pay verilmeyen ve yönetim kararlarına yardımcı olmak amacıyla kullanılan sistemdir.(Direkt malzeme,direkt işçilik ve değişken GİM’lerinin toplamına dayanır.Sabit GİM dikkate alunmaz.

Örnek Satılan Malların Maliyeti Tablosu:
XYZ şirketinin şubat ayı başı ve sonundaki stokları şöyledir
1 Şubat(D.başı) 29 Şubat(D.Sonu)
Hammadde 2.500.000 7.000.000
Yarımamül 2.000.000 3.000.000
Mamül 1.000.000 4.000.000

Şubat Ayı İçinde Ayrıca
Hammadde alışları 7.500.000
İşçilikler+Diğer Maliyetler 17.000.000
Yönetim Giderleri 1.800.000
Satış giderleri 500.000
Satışlar 30.000.000

Satılan Malların Maliyeti Tablosu
Dönem Başı Hammadde Stoğu 2.500.000
Hammadde Alışları(+) 7.500.000
Kullanılabilir hammadde 10.000.000
Dönemsonu Hammadde Stoğu(-) 7.000.000
Kullanılan Hammadde Maliyeti 3.000.000
İşçilik+Diğer Maliyetler 17.000.000
Şubat Ayı İmalat Maliyeti 20.000.000
Dönem başı Yarı Mamül(+) 2.000.000
İmalata Yüklenen Top.Maliyet 22.000.000
Dönem Sonu Yarı Mamül(-) 3.000.000
Tamamlanan Mamul Maliyeti 19.000.000
Dönem Başı Mamul Stoğu 1.000.000
Satılabilir Mamul Maliyet 20.000.000
Dönem Sonu Mamul Stoğu(-) 4.000.000
Satılan mamul Maliyeti 16.000.000

GELİR TABLOSU
Satışlar 30.000.000.
Satılan Mamul Maliyeti 16.000.000
Brüt Satış Karı/zararı 14.000.000
Faaliyet Gİd.(Yönetim+Satış Gid.) 2.300.000
Faaliyet Karı 11.700.000

Hammadde Formülü:
Alınan hammadde(+)
Dönem Başı Hammadde Stoğu(+)
Dönem sonu Hammadde stoğu(-) İkisinin Toplamından Çıkartılır
=Kullanılan Hammadde Sonuç olarak kullanılan
Hammadde bulunur
Açıklama: Alınan Hammadde ile d.başı hammadde stoğunu toplarsak kullanılabilir hammaddeyi verir.Bu ikisinin toplamından D.sonu Hammaddeyi çıkarırsak Kullanılan Hammaddeyi verir

Örnek:1
Bir Üretim İşletmesinin Ocak ayına ilişkin bilgileri şöyledir.
Dönem Başı Hammadde: 200
Dönem Başı Yarı Mamul 300
Dönem Başı Mamül 50
Dönem Sonu Hammadde 400
Ocak Ayı Hammadde Alışı 700
Dönem Sonu Yarı Mamül 100

a-Bu bilgilere göre ocak ayında kullanılan hammadde maliyeti kaç milyon TL’dir?
Çözüm:
Dönem Başı hammadde stoku(+) 200
Alınan hammadde stoku(+) 700
D.sonu hammadde stoku(-) 400
Kullanılan Hammadde 500

Örnek:2

Dönem İçinde satın alınan hammadde tutarı 300,dönem içinde kullanılabilir hammadde stoklarının tutarı 500 ve dönem sonu hammadde stoklarının maliyeti 100 olduğuna göre,dönem başı hammadde stoklarının maliyeti ne kadardır?

Çözüm:
Alınan Hammadde (+) 300
D.başı hammadde Stoğu (+) ?
Kullanılabilir Hammadde 500

Tamamlanan Mamul Maliyeti Formülü:
İmalat maliyeti (+)
D.Başı Yarı Mamul Stoğu (+)
D.sonu Yarı Mamul Stoğu (-)

Örnek:

(X) Üretim işletmesinin Döneme ilişkin bazı bilgileri Aşağıdaki gibidir:

Dönem Başı mamul stokları 200.000.000
Dönem Başı Yarı mamul stok 300.000.000
Dönem sonu mamul stok. 100.000.000
Dönem Sonu yarı mamul stok. 100.000.000
Dönem İçinde İmalata yüklenen İmalat maliyetleri 500.000.000
a) Bu verilere göre Tamamlanan Mamullerin Maliyeti ne kadardır?

ÇÖZÜM:
İmalat Maliyeti: (+) 500.000.000
D.başı Yarı Mamul Stok.(+) 300.000.000
D.sonu Yarı Mamul Stok.(-) 100.000.000
Tamamlanan mamul maliyeti 700.000.000

Örnek:2

İmalat Maliyeti: 500.000.000
Tamamlanan Mamul Maliyeti 600.000.000
Dönem Başı Yarı mamullerin Maliyeti 200.000.000
Satılan Mamullerin Maliyeti: 400.000.000

Yukarıdaki bilgilere göre dönem sonu yarı mamul stoklarının maliyeti kaç TL’dir?

ÇÖZÜM:
İmalat Maliyeti (+) 500.000.000
D.başı Yarı Mamul Maliyeti(+) 200.000.000
D.Sonu Yarı Mamul Maliyeti(-) xxxxxxxxxx
Tamamlanan Mamulun Maliyeti: 600.000.000

Satılan Mamül Maliyeti Formülü:
Tamamlanan Mamul Maliyeti: (+)
D.Başı Mamul Stoğun Maliyeti: (+)
D.sonu Mamul Stoğun Maliyeti (-)
Satılan Mamül Maliyeti:

Örnek:

D.başı Yarı mamul stok 100.000
D.sonu Yarı Mamul Stok 200.000
D.başı mamul stok 400.000
D.sonu mamul stok 500.000
Tamamlanan mamul maliyeti 800.000

Satılan malların maliyeti kaç liradır?

Çözüm:
Tamamlanan mamullerin maliyeti (+) 800.000
D.başı mamul maliyeti (+) 400.000
D.sonu mamul stok (-) 500.000
Satılan Malların Maliyeti 700.000

Örnek:2
D.başı Yarı Mamul Stok 150.000
D.Başı Mamul Stok 100.000
D.sonu yarı Mamul Stok 200.000
Ayda İmalata Yüklenen Maliyet 400.000
D.sonu Mamul Stok 70.000

Satılabilir Mamul Maliyeti Ne Kadardır?

Açıklama: Satılabilir mamul maliyeti tamamlanan mamul maliyetiyle D.başı mamul maliyetin toplamıdır. Soruda, Tamamlanan Mamul Maliyeti verilmediği için bir önceki bölümdeki bilgilere göre tamamlanan mamul maliyetin hesaplamak gerekir.
Çözüm:
İmalat Maliyeti: (+) 400.000
D.başı Yarı mamul stok (+) 150.000
D.Sonu yarı mamul stok (-) 200.000
Tamamlanan mamul Maliyeti 350.000
Not: Tamamlanan mamul maliyeti,D.başı mamul maliyetine eklenirse Satılabilir mamul maliyeti bulunur.

Tamamlanan Mamul Maliyeti (+) 350.000
D.başı Mamul Maliyeti (+) 100.000
Satılabilir Mamul Maliyeti: 450.000

Örnek:3
Bir üretim İşletmesinin belli bir dönemdeki faaliyetlerine ilişkin bilgiler şöyledir.
D.Başı Yarı mamul stoku 50
D.sonu yarı mamul stoku 100
D.başı mamul stoku 150
D.sonu mamul stoku 200
Satılabilir mumullerin maliyeti 500
Buna göre Tamamlanan mamullerin maliyeti kaç liradır?
Çözüm:
Tamamlanan Mamul Maliyeti (+) xxxx
D.başı Mamul stok maliyeti (+) 150
Satılabilir mamul maliyeti 500

Bu grup işletmenin üretimi ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt ilk madde ve malzeme ve direkt işçilik dışında kalan giderlerle ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur.

730. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ :

İşletmenin üretimi ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilkmadde ve malzeme dışında kalan giderlerin izlendiği hesaptır.
Bu giderlerin;

— Üretim ve hizmet maliyeti ile ilgili bir gider niteliğini taşıması,
— Çeşit ve değer yönü ile doğrudan doğruya değil ancak dağıtım yoluyla üretim ve hizmet maliyetlerine yansıtılabilir nitelikte olması, gerekir.Tahakkuk eden giderler bu hesabın borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında “731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

731. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI :

Önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden saptanmış genel üretim giderleri, fiili maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, 730- Genel üretim Giderleri Hesabı”nın borcuna kaydedilen giderleri, bu hesabın alacağı karşılığı “151- Yarı Mamüller Üretim Hesabı” ile diğer aktif, gider ve zarar hesaplarına borç kaydedilir.

732. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ BÜTÇE FARKLARI:

Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz bütçe farklarının izlendiği hesaptır. Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap ilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır.

733. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ VERİMLİLİK FARKLARI:

Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz verimlilik farklarının izlendiği hesaptır.
Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap ilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır.

734. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ KAPASİTE FARKLARI:

Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz kapasite farklarının izlendiği hesaptır.
Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap ilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır.

İşçilik Maliyetleri

•İşçilik maliyeti nedir ?

•İşçilik maliyetinin özellikleri nelerdir ?

•İşçilik maliyetleri nasıl izlenebilir ?

•İşçilik maliyeti nasıl hesaplanır ?

İşçilik maliyetlerinin özellikleri:

•İşgücünün ek maliyetleri vardır

•İşgücünün tümü prodüktif değildir

•İşgücü stoklanamaz

•İşgücü etken özelliklidir

•İşgücü psikolojik özelliklidir

İşçilik Maliyetleri

Direkt İşçilik Maliyetleri
Endirekt İşçilik Maliyetleri
Yardımcı İşçilik Maliyetleri
Yönetici İşçilik Maliyetleri

Direkt işçilik ayrım kriterleri:

1. Kriter: İşçinin mamulün üzerinde resmen çalışması/çalışıyor olması gerekir. Bu çıplak elle olabileceği gibi mamulün üretildiği makinenin operatörlüğü (idaresi) biçiminde de olabilir.

2. Kriter: İşçinin mamulün üzerinde ne kadar çalıştığının (süre olarak: işçilik saati vb.) ölçülebilir olması gerekir. Veya kaç adet üzerinde çalıştığının sayıca tespit edilebilmesi gerekir.

3. Kriter: Söz konusu işçilik maliyetinin maliyetler içindeki payının ekonomik bakımdan önemli veya anlamlı olması gerekir. Maliyetler içindeki payı çok çok küçük olan bir işçilik maliyetinin mamul bazında saptanması gereksiz enerji ve zaman kaybına neden olabilir. Yaptığımız işlerde astar yüzünü geçmemeli. Yaptığımız işin maliyeti faydasından çok olmamalıdır.

ÜCRET SİSTEMLERİ

 

İşletme derslerinden hatırladığımız gibi bir çok ücret sisteminden bahsedilebilir (Prim Esası: Halsey, Rowan, Gannt, Taylor, Bedaux, Emerson, Ross vb.).

Aslında bütün hepsi temelde iki sisteme dayanır. Bunlar:

ÜCRET SİSTEMLERİ

 

İşletme derslerinden hatırladığımız gibi bir çok ücret sisteminden bahsedilebilir (Prim Esası: Halsey, Rowan, Gannt, Taylor, Bedaux, Emerson, Ross vb.).

Aslında bütün hepsi temelde iki sisteme dayanır. Bunlar:

1. Zaman Esası: Çalışılan zaman (bu saat, gün, hafta vb. olabilir) ile birim ücretin çarpımı esasına dayanır. En yaygın kullanılan ücret sistemidir.

2. Miktar Esası: Fiilen üretilen miktarlar ile birim ücretin çarpımı esasına dayanır. “Akord Esası”, “Parça Başı Esası” da denir.

1. Zaman Esası = Süre X Ücret
2. Miktar Esası = Miktar X Ücret
Ücret bordrosu formülleri:
Brüt Ücret: Normal çalışma ücreti + Fazla Çalışma Ücreti + İkramiye…
SSK Primi İşçi Payı: Brüt Ücret x % 14
SSK Primi İşveren Payı: Brüt Ücret x Prim Oranı (% 19,5 ile %25 arası)
İşsizlik Sigortası işçi payı: Brüt Ücret x %1
İşsizlik Sigortası İşveren Payı: Brüt ücret x %2
Gelir Vergisi:
[ Brüt ücret– (SSK Primi işçi payı + İşsizlik Sigortası işçi payı ) ] x % 15 (dilim)
Damga Vergisi: Brüt Ücret x % 0,6
Örnek: Brüt ücreti 1.000 YTL olan bir işçi için şu hesaplamalar yapılır
(SSK işveren primi %20 olarak alınmıştır).

SSK Primi:
İşveren Payı : 1.000 YTL x %20 = 200 YTL
İşçi Payı : 1.000 YTL x %14 = 140 YTL

İşsizlik Primi:
İşveren Payı : 1.000 YTL x %2 = 20 YTL
İşçi Payı : 1.000 YTL x %1 = 10 YTL

Vergiler:
Damga Vergisi : 1.000 YTL x %0,6 = 6 YTL
Gelir Vergisi : 1.000 YTL – (140 YTL+ 10 YTL)
= 850 YTL x %15 = 127,50 YTL

Üretim departmanında çalışan bu işçiye (direkt işçi) ödenecek ücret için yapılacak yevmiye kaydı (7/A seçeneği) :

Bu grupta yer alan hesaplar, üretilen mamülün bünyesine ana madde olarak katılan ve hangi mamülden ne kadar tüketildiği, ekonomik bakımdan ayrı olarak izlenebilen ilkmadde ve malzemelerle ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarını kapsar.

710. DİREKT İLKMADDE VE MALZEME GİDERLERİ

Bu giderler, esas üretim gider yerleri ile ilgili olup, mamülün bünyesine giren, mamülün temel öğesini oluşturan ve mamülün bünyesine doğrudan yüklenebilen maddelerin kullanımı fiili tutarlarla bu hesapta izlenir. Üretimde kullanılmayan ve satılan ilkmadde ve malzemenin maliyeti bu hesapta izlenmez.

İşleyişi :
Dönem içinde üretimde kullanılmak üzere ana ve yardımcı üretim yerlerinde ambardan çekilen direkt maddeler bu hesabın borcuna, “150- İlkmadde ve Malzeme Hesabı”nın alacağına kaydedilir. Eş zamanlı kayıt sistemi uygulayan işletmelerde giderlerin tahakkuk kaydının yapılmasını sağlamak üzere düzenlenen fişde, gider çeşidi ile gider yeri kodunun yazılması esastır. Hesapla ilgili yapılan düzeltmeler hesabın alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında hu hesap, “711- Direkt İlkmadde ve Malzeme Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

711. DİREKT İLKMADDE VE MALZEME YANSITMA HESABI

Fiili maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda “710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Giderleri Hesabı”nın borcuna gider çeşidi olarak kaydedilen giderler ile, önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden hesaplanmış giderler, maliyet unsuru olarak bu hesabın alacağı karşılığında “151- Yarı Mamüller-Üretim Hesabı”na borç kaydedilir. Dönem sonlarında “710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Giderleri Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

712. DİREKT İLKMADDE VE MALZEME FİYAT FARKI:

Önceden saptanmış maliyet hesaplama yöntemlerinin uygulandığı durumlarda fiili direkt ilkmadde ve malzeme giderleri ile önceden saptanmış ve maliyetlere yüklenmiş, direkt ilkmadde ve malzeme giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz fiyat farklarının izlendiği hesaptır. Olumsuz fiyat farkları bu hesabın borcuna, olumlu fiyat farkları ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap ilgili stok ve satış maliyet hesaplarına aktarılarak kapatılır.

713. DİREKT İLKMADDE VE MALZEME MİKTAR FARKI:

Önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda fiili direkt ilkmadde ve malzeme giderleri ile önceden saptanmış direkt ilkmadde ve malzeme giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz miktar farklarının kaydedildiği hesaptır. Olumsuz miktar farkları hesabın borcuna, olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonunda hu hesap ilgili stok ve satış maliyet hesaplarına aktarılarak kapatılır.
Bilanço esasına göre defter tutan ve bir önceki yıl aktif toplamı 25 milyar lirayı ve net satışlar toplamı 50 milyar lirayı aşmayan işletmeler, Muhasebe Usul ve Esaslarının “Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması”na ilişkin bölümünün “Temel Mali Tablolar”la ilgili kısmına uymakla yükümlüdürler. Eş zamanlı kayıt yönteminin kullanılması önerilen bu uygulamada, giderler yapıldıkları anda ilgili defter-i kebir hesaplarına “Fonksiyon Esasına” göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yardımcı defterlerde hem çeşit esasına hem de ilgili gider yerlerine göre izlenir. Gider çeşitlerinin izleneceği yardımcı defter kayıtlarının, giderlerin ait oldukları gider yerlerini de gösterecek şekilde tutulması durumunda, yöntem amacına uygun biçimde yürütülmüş olacaktır. Bu kayıt yönteminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına, hem çeşitlerine hem de ilgili gider yerlerine göre izlendiğinden; muhasebe kayıtlarının azaltılmasına ve her kademenin üretim ve hizmet maliyetlerinin belli bir düzen içinde oluşturulmasına olanak sağlamaktadır. Bu uygulamada, maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi bölümlenmiştir.

70 MALİYETİ MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI

(Maliyet muhasebesinin genel muhasebeden bağımsız çalışması durumunda bu grup çalıştırılır.)

71 Direkt İlkmadde Ve Malzeme Giderleri
72 Direkt İşçilik Giderleri
73 Genel Üretim Giderleri
74 Hizmet Üretim Maliyeti
75 Araştırma Geliştirme Giderleri
76 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri
77 Genel Yönetim Giderleri
78 finansman Giderleri
79

Bu uygulamada yardımcı defterlerde izlenecek Gider Çeşitleri

0-9 sayılı hesaplarda, Gider Yerleri ise 10-99 sayılı hesaplarda gösterildiği gibidir.

Bu bölümde yer alan Maliyet Hesap Gruplarının her biri defter-i kebir hesabı düzeyinde gider hesapları, yansıtma hesapları ve fark hesapları olarak bölümlenir.

GİDER HESAPLARI :

Bu hesaplar; dönem içinde yapılan ve tahakkuk ettirilen giderlerin izlendiği ve borçlarına kaydedildiği hesaplardır. Gider hesaplarına yapılacak kayıtlara ilişkin olarak düzenlenecek muhasebe Şşlerinde gider yerleri ve gider çeşitleri hesapları na ait numaralar birlikte yazılır.

GİDER YANSITMA HESAPLARI :

Bu hesaplar, “Fiili maliyetlerin” uygulandığı durumlarda giderhesaplarında toplanan giderlerin tümünün; önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin kullanılması durumunda ise, bunlara göre saptanan giderlerin ilgili hesaplara yansıtılmasını sağlamak amacıyla kullanılır.

FARK HESAPLARI :

Bu hesaplar, önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulanması halinde fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasındaki farkların kaydedildiği hesaplardır. Fark hesapları borç ve alacak kalıntısı verebilir.

GİRİŞ
Maliye Bakanlığı tarafından 26.12.1992 tarihinde yayınlanması ve 01.01.1994 tarihinden itibaren kullanımına zorunlu olarak başlanmasına rağmen; Tekdüzen Hesap Planı hakkındaki tartışmalar hala sürmektedir. Bu konudaki tartışmaların büyük bir kısmı da Tekdüzen Hesap Planı’nın maliyet muhasebesine ilişkin bölümleri üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Tekdüzen Hesap Planı’nda fiili veya önceden belirlenen maliyet yöntemleri olarak bilinen herhangi bir maliyet yöntemi benimsenmemiş olup, bu konuda kullanıcıya geniş bir esneklik tanınmıştır.

Bu çalışmada; Tekdüzen Hesap Planı’nın, standart maliyet yöntemine göre uygulanabilir olup olmadığının incelenmesi, varsa eksiklik, aksaklık ve yanlışlıkların ortaya çıkarılması ve giderilmesine yönelik bir öneri getirilmesi amaçlanmıştır.

1. STANDART MALİYET YÖNTEMİNİN TANIMI VE AMAÇLARI

Standart maliyetlerde belirli koşulların gerçekleşmesi durumunda maliyetlerin ne olması gerekeceği araştırılır(1). Buna göre, geçmiş tecrübeleri ve bu arada denetlenmiş deneyleri kullanan ve bilimsel incelemelere dayanılarak önceden saptanan maliyetler standart maliyetler olarak tanımlanır. Standart maliyetler geleceğe dönük olması nedeniyle fiili maliyetlerden; “olması beklenen” değil, “olması gereken” maliyetlere işaret ettiği için tahmini maliyetlerden ayrılır(2).

Standart maliyetlerin amaçlarını ise şöyle sıralayabiliriz(3):

- İşletme faaliyetlerini geliştirmek ve yeterliliğini ölçmek,

- Üretim giderlerini kontrol altında tutmak ve düşürmek,

- Maliyet sapması işlemlerini basitleştirmek,

- Gerçek ve standart maliyet arasındaki farklara dikkati çekerek işletmede maliyet bilincini yaratmak,

- Üretimin arttırılması işleminde tasarruf sağlamak,

- Mal ve hizmetlerin satış fiyatlarını saptamak,

- Performans değerlemesini yapmak,

Yöneticilerin işletmeye uygun bütçe ve faaliyet planları hazırlamasını zorunlu kılmak.

2. TEKDÜZEN HESAP PLANI’NDA STANDART MALİYET

YÖNTEMİNE İLİŞKİN HESAPLAR

Standart maliyet yönteminin amaçlarına hizmet eden bir kayıt düzeninin oluşturulabilmesi için Tekdüzen Hesap Planı’nda 7/A seçeneği olarak sunulan hesaplar yeterlidir. 7/A seçeneğinde yer alan hesap grupları şöyledir(4):

70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları

71 Direkt İlk madde ve Malzeme Giderleri

72 Direkt İşçilik Giderleri

73 Genel Üretim Giderleri

74 Hizmet Üretim Maliyeti

75 Araştırma ve Geliştirme Giderleri

76 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri

77 Genel Yönetim Giderleri

78 Finansman Giderleri

Yukarıda sıralanan her bir hesap grubu ise kendi içerisinde gider hesapları, gider yansıtma hesapları ve fark hesapları şeklinde üçlü bir ayırıma tabi tutulmuştur. Buna göre standart maliyet yönteminin kullanılması halinde, önceden belirlenen giderler yansıtma hesaplarında; gerçekleşen giderler gider hesaplarında ve önceden belirlenen giderler ile gerçek giderler arasındaki farklar ise fark hesaplarında izlenecektir.

3. UYGULAMA

Bilim San. ve Tic. A.Ş. (b) mamulünün üretim ve satışı ile uğraşmaktadır. İşletmenin üretim kapasitesi 6.000 adet 1 yıl ya da 492.000 DİS (5) /yıl olup, kapasitenin ancak % 50′si kullanılabilmektedir.

3.1. Birim Maliyet Standartları

Dolaysız madde 500 adet x 12.000.-TL = 6.000.000.-TL/Adet

Dolaysız işçilik 82 DİS x 26.000.-TL = 2.132.000.-TL/Adet

G.Ü.G.(6) 82 DİS x 16.500.-TL = 1.353.000.-TL/Adet

(b) mamulü birim standart maliyeti 9.485.000.-TL/Adet

Genel üretim giderlerinin bütçelenmiş yıllık tutarı 4.059.000.000 liradır.

3.2. Faaliyetlerin Gerçekleşmesi ve Standart Maliyetlerin Belirlenmesi

Ocak 1994 döneminde 300 adet (b) mamulü üretilmiş ve bunlardan 250 adeti birim fiyatı 15.000.000 liradan açık hesap yoluyla satılmıştır. Bu durumda öncelikle üretimin standart maliyeti ve sonrasında satış tutan aşağıdaki gibi kayıt edilmelidir:

KAPAT
Yandex.Metrica