Şu anda "Muhasebe Denetimi Ders Notları" Kategorisindeki yazıları görüntülemektesiniz.

DENETÇİNİN STATÜSÜNE GÖRE DENETİM TÜRLERİ

1-İç Denetim
2-Kamu Denetimi
a-Özel Sektöre Yönelik Denetim
-Vergi Denetimi Maliye Bakanlığı
-Diğer Denetim ( Halka açık şirketler için SPK,Bankalar için Hazine Müsteşarlığı
Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu, SSK Müfettişleri)
b-Kamuya Yönelik Denetim
-Devlet Denetleme Kurulu (KİT’ leri denetler)
-Sayıştay
-Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu
-Maliye Bakanlığı
3-Bağımsız Denetim

1-İç Denetim: İşletmeye hizmet etmek amacıyla işletmenin faaliyetlerini incelemek ve değerlemek amacı ile kurulmuş bağımsız denetleme fonksiyonudur.Konusuna finansal ve finansal olmayan işlemler girer.Amacı işletme çalışanlarınca yapılabilecek hata ve yolsuzlukları önlemek,yapılmış olanları tespit etmektir. Kapsamı Mali Tabloların denetimi, uygunluk ve faaliyet denetiminin biri veya ikisi ile de sınırlandırılabilir.

2-Kamu Denetimi :Yürütme organına bağlı çeşitli birimler tarafından, bu birimin yasal yetkileri dahilinde yapılan denetimdir.

3-Bağımsız Denetim: Serbest Meslek erbabı olarak kendi adına çalışan veya bir denetim şirketinin ortağı yada yetkili denetçisi olan kişiler tarafından, işletmelerin mali tablolarının genel kabul görmüş muhasebe ilklerine uygunluk derecesini belirlemek amacıyla yapılan denetimdir.
3568 sayılı SM,SMMM, ve YMM Kanunu na göre denetim yapma yetkisi SMMM ve YMM lere verilmiştir.YMM lerin tasdik yetkisi vardır.YMM lerin verdiği tasdik hizmetleri açısından yasal bir sınırlama olmamakla beraber tam tasdik ve kısmi tasdik diye 2 ye ayrılabilir.Tam tasdik; Kurumlar Vergisi ve gelir Vergisi mükellefleri ile imzalanan “Tasdik Sözleşmesi” kapsamında Vergi dairelerine karşı vergi mükelleflerinin sadece yıl sonu beyannamelerindeki bilgilerin değil, bunun bir mütemmimi olan ve o yıl içinde verilen Gelir,KDV,Damga vergisi beyannamelerindeki bilgilerin denetlendiği ve doğruluğu konusunda aykırı bir duruma rastlanmadığı şeklinde bir imza ve tasdik hizmeti olmaktadır.Eğer hatalar varsa bunlar tasdik raporunda belirtilip vergilerin gerçek tutarları üzerinden ödenmesi sağlanmalıdır.Kısmi Tasdik ise;KDV İadesi ve mahsupları tasdiki gibi
Sermaye Piyasası mevzuatına göre bağımsız denetim; ortaklarının ve yardımcı kuruluşlarının (aracılık faaliyetiyle sınırlı olarak bankalar dahil aracı kurumlar,menkul kıymet ortalıkları ve menkul kıymet yatırım fonları) hesap ve işlemlerinin bağımsız denetim kuruluşlarınca denetleme ilke, esas ve standartlarına göre incelenmesi ve mali tabloların , 2499 sy SP Kanunu çerçevesinde gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti ve rapora bağlanmasıdır.Sermaye Piyasası Mevzuatı denetimi şu şekilde sınıflandırmıştır.

a-Sürekli Denetim; SPK düzenlemeleri çerçevesinde hazırlanması ve kamuya açıklanması zorunlu olan yıllık mali tabloların tümünün denetimidir ve her yıl yapılması gereken denetimdir.(Halka açık şirketlerin,SPK gözetimine tabi diğer şirketlerin,bankaların,s,gorta şirketlerinin yıllık denetimi)

b-Sınırlı Denetim; Sürekli denetim yaptıran ortaklık ve sermaye piyasası kurumlarınca düzenlenmiş ara mali tabloların, sürekli bağımsız denetimi yapan denetim kuruluşları tarafından ağırlıklı olarak bilgi toplama ve analitik inceleme teknikleri kullanılarak sürekli denetim programlarına uyumlu olarak denetlenmesidir.SPK tebliğlerine göre altışar aylık ara bilanço ve gelir tablolarının denetimidir.(Halka Açık şirketlerden hisse senetleri borsada işlem gören şirketler,aracı kurumlar, menkul-gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve fonları,Emeklilik yatırım fonları denetimi)

c-Özel Denetim ise; SPK tebliğleri uyarınca özel denetim yaptırma zorunluluğu bulunan ortaklık ve yardımcı kuruluşların, Kurula başvuruları üzerine verilen menkul kıymetlerin halka arzı iznine, ortaklık genel kurulları veya yetkili organların birleşme, devir veya tasfiye kararlarına dayanak teşkil edecek mali tablolarının, sermaye piyasası mevzuatı uyarınca bağımsız denetim kuruluşlarınca denetlenmesidir.

Devamlı Dosyalar;

Birden fazla dönemlerde yararlanılabilen ve işletmenin genel durumunu gösteren belgelerin bulunduğu dosyalardır.Bu dosyaları oluşturmanın amacı; işletmenin gelişimini dönemler olarak izlemek, yinelenen kalemler için bilgi kaynağı olmak,gelecek denetim ve vergi incelemelerinde yardımcı olmak, işletmeye önerilerde bulunabilmek vs.. Bu dosyalarda;

-Müşteri ile yapılan denetim sözleşmesi

-Ana sözleşme, değişiklikler varsa ortaklık anlaşmaları ..

-İşletmenin faaliyetleri ile ilgili bilgiler,faaliyet raporları

-İşletme ile ilgili özel yasal düzenleme varsa bunlar

-Hesap planı

-Organizasyon yapısı

-Geçmiş yıl denetim raporları

-Şube , depo vs varsa adresleri,

-Geçmiş yıl beyannameleri

-Kira kontratları, tapular,toplu sözleşmeler vs gibi evraklar bulunur.

2-Cari Dosyalar(Yıllık Çalışma Dosyaları);

Denetlenen döneme ait belgelerin bulunduğu dosyalardır.Bu dosyada, son denetim faaliyetinde kullanılan çalışma kağıtları ile bir önceki faaliyet dönemi ile cari faaliyet dönemi arasında geçen süre içinde toplanan bilgi, belge ve kağıtlar ve yazışmalar , denetçinin tuttuğu not ve müsveddeler bulunur.Cari Denetim dosyasında genel olarak şu bilgiler bulunur;

-Denetim raporu ve finansal raporlar

-Planlama, yardımcıların gözetimi ve iç kontrol sisteminin gözden geçirilmesi ile ilgili belgeler,denetim planları,programları, soru kağıtları,iş akış şemaları,zaman bütçesi ve ilgili muhtıralar

-Denetçi mizanı ve çalışma tablosu

-Toplanan diğer kanıtlar,kanıtlara ilişkin yönetici ve ilgililerin açıklamaları ve denetim sonuçları … gibi

DENETİMİN BELGELENMESİ (ÇALIŞMA KAĞITLARI)

Kanıtların belgelenmesi denetçinin çalışma kağıtları ile yapılır.Çalışma kağıtları; denetçinin izlediği denetim yollarını, uyguladığı denetim işlemlerini ve testleri, topladığı bilgileri ve incelemeleri ile ilgili olarak ulaştığı sonuçları gösteren yazılı kağıtlardır.
Çalışma kağıtlarının düzenlenmesi kaliteli bir denetim yapıldığına dair kanıt teşkil eder.Bunlar işletme için sır sayılabilecek bilgileri içerdiği için denetçi tarafından kendi yada üçüncü kişilerin menfaati için kullanılamaz.Mahkemeden istenilmesi halinde sunabilir.Çalışma kağıtlarının düzenlenmesinde amaç;

-Denetim çalışmasının çeşitli safhalarını örgütleme ve koordine etmede yardımcı olmak
-Denetim raporunun düzenlenmesine temel oluşturması
-İç kontrol sistemi hakkında bilgi edinmede yararlanma
-Denetçinin görüşüne destek sağlaması
-Denetçinin yazdığı rapor yargıya intikal ettiğinde vb durumlarda savunma aracı olarak kullanılması
-Gelecek dönemlerdeki denetim çalışmalarına kılavuzluk yapması
Çalışma kağıtları devamlı ve cari dosyalarda saklanır.

1-Devamlı Dosyalar;
Birden fazla dönemlerde yararlanılabilen ve işletmenin genel durumunu gösteren belgelerin bulunduğu dosyalardır.Bu dosyaları oluşturmanın amacı; işletmenin gelişimini dönemler olarak izlemek, yinelenen kalemler için bilgi kaynağı olmak,gelecek denetim ve vergi incelemelerinde yardımcı olmak, işletmeye önerilerde bulunabilmek vs..

Bu dosyalarda;
-Müşteri ile yapılan denetim sözleşmesi
-Ana sözleşme, değişiklikler varsa ortaklık anlaşmaları ..
-İşletmenin faaliyetleri ile ilgili bilgiler,faaliyet raporları
-İşletme ile ilgili özel yasal düzenleme varsa bunlar
-Hesap planı
-Organizasyon yapısı
-Geçmiş yıl denetim raporları
-Şube , depo vs varsa adresleri,
-Geçmiş yıl beyannameleri
-Kira kontratları, tapular,toplu sözleşmeler vs gibi evraklar bulunur.

2-Cari Dosyalar(Yıllık Çalışma Dosyaları);
Denetlenen döneme ait belgelerin bulunduğu dosyalardır.Bu dosyada, son denetim faaliyetinde kullanılan çalışma kağıtları ile bir önceki faaliyet dönemi ile cari faaliyet dönemi arasında geçen süre içinde toplanan bilgi, belge ve kağıtlar ve yazışmalar , denetçinin tuttuğu not ve müsveddeler bulunur.Cari Denetim dosyasında genel olarak şu bilgiler bulunur;

-Denetim raporu ve finansal raporlar
-Planlama, yardımcıların gözetimi ve iç kontrol sisteminin gözden geçirilmesi ile ilgili belgeler,denetim planları,programları, soru kağıtları,iş akış şemaları,zaman bütçesi ve ilgili muhtıralar
-Denetçi mizanı ve çalışma tablosu
-Toplanan diğer kanıtlar,kanıtlara ilişkin yönetici ve ilgililerin açıklamaları ve denetim sonuçları … gibi

BAĞIMSIZ DENETİM YÖNTEMLERİ:

Dış denetim yöntemleri, denetlenen işletmenin mali tablolarının doğruluğu ve güvenirliği hakkında denetçinin görüş sahibi olabilmesi için yapılacak denetim faaliyetleri ile bunların yapılmasında izlenen yaklaşımlardır.Her denetimde yapılacak işler ve bunların yapılış şekilleri işletmelerin yapısına, muhasebe uygulamalarına, iç kontrol sistemlerinin varlığına ve işleyişine göre değişir.Bağımsız Denetim Yöntemleri;

1-Şekli –Maddi Denetim
2-Aralıksız-Örnekleme Yoluyla Denetim
3-İleriye Doğru-Geriye Doğru Denetim
4-Doğrudan-Dolaylı Denetim

1-Şekli Denetim-Maddi Denetim: Şekli denetim, işletmede tutulmakta olan muhasebe kayıtlarının şekil açısından uygunluğunu araştırmaya yönelik uygunluk denetimidir.Amacı ; işlemlerin belgelere dayalı olarak, muhasebe ilkeleri doğrultusunda defterlere doğru kaydedilip, mali tablolara yansıyan tutarların,tutar aktarmalarının, mizanların doğruluğunu ve aralarında hesaben bir ilişki ve uygunluğun var olup olmadığını araştırmaktır.Vergi incelemelerinde usul denetimi; incelenen işletmenin VUK nun ilgili hükümlerine uyulup uyulmadığının kontrolüdür.Mesela ; belge düzeni, defter tutma ve tasdik ettirme…)
Maddi Denetim; işletmeye ait varlıklarda değişiklik doğuran işlemlerin, gerçeğe ve amaca uygunluğu ile defter, hesap ve değerleme ölçüleri ışığında doğru olarak kaydedilip kaydedilmediğini inceler.Mali tablo kalemlerine ait tutarların özünün ve içeriğinin doğruluğu ile iktisadi açıdan anlamlılığını araştıran denetim işleri, kural olarak maddi denetim işlemleridir.Mesela; vergi incelemelerinde beyan edilen kazancın doğru olup olmadığına dair hasılat incelemeleri,envanter ve randıman incelemeleri…

2-Aralıksız Denetim ve Örnekleme Yoluyla Denetim: Aralıksız denetim; ele alınan bir zaman kesiti içerisindeki tüm işlemlerle ilgili kayıt ve belgelerin tek tek gözden geçirilmesidir.Boşluk Bırakmayan Denetim veya Tarama Usulü denetimde de denir.
Örnekleme Yoluyla denetim ise; belirli bir zaman birimi içerisindeki işlemlerle ilgili muhasebe kayıt ve belgelerinin tamamı yerine bunların belirli ölçütlere göre seçilen kısmı denetlenir.Örnek olarak seçilen inceleme birimlerinin denetimi ise kendi arasında aralıksızdır.Örnekleme yönteminde belirli bir zaman dilimi alınıp o süredeki tüm işlemleri denetlenir (Şubat ayı gibi) yada belirli işlemler seçilir ve o işlemle ilgili tüm dönem incelenir.( 10 milyarı aşan kasa işlemleri gibi)

3-İleriye Doğru Denetim ve Geriye Doğru Denetim: Denetimin , muhasebe tekniğine uygun olarak belgelerden defter kayıtlarına ve mali tablolara doğru bir sıra izlenerek yapılmasına ileriye doğru denetim denir.Denetimin mali tablolardan başlayıp defter kayıtlarına ve oradan da belgelere kadar devam ederek yapılması ise geriye doğru denetimdir.

4-Doğrudan Denetim ve Dolaylı Denetim: Doğrudan denetim; her muhasebe işleminin ayrı ve doğrudan incelendiği yöntemdir.İşletmede değer hareketine neden olan her olay ayrı ayrı ele alınır ve kayıtlara doğru geçirilip geçirilmediği, değerlemenin doğru yapılıp yapılmadığını ve kapanış hesaplarına doğru intikal ettirilip ettirilmediği karşılaştırma yapılması yoluyla incelenir.

Dolaylı denetim ; aynı nitelikteki veya birbiri ile yakın ilişki içerisindeki hesaplar arasında toplam karşılaştırmaları yaparak, bunlar arasındaki uygunluğu araştıran denetim yöntemidir.Burada işlemleri tek tek incelemek yerine faaliyet sonuçlarının toplamlarından hareket edilerek karşılaştırmalar yapılır.Kabataslak denetim de denir.

İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
Dış denetçi, mali tabloları denetlerken iç kontrol sistemini başlıca iki amaca ulaşmak için inceler ve değerlendirir.

a-Denetim Çalışmalarını Planlamak: Denetim çalışmalarının kapsamı, niteliği, yapılacak testler , bunların sayısı işletmedeki iç kontrol sisteminin etkinliğine bağlıdır.İç kontrol sistemiz güçlü ise;denetçi sisteme güvenir,çalışmasının kapsamını dar tutar.İç kontrol sistemi zayıf ise; denetçi iç kontrol sistemine güvenmez ve geniş kapsamlı denetim programı hazırlar.

b-İç Kontrol Sistemini Geliştirmek: Mesleki bilgi ve tecrübesine dayanarak işletmenin iç kontrol sistemini değerlendiren denetçi sistemin zayıf yönlerini belirleyip geliştirilmesi için işletme yönetimine öneride bulunabilir.

İç Kontrol Sisteminin Değerlendirilmesinde Uygulanan Yaklaşımlar;

-Fonksiyonlarına Göre Bölümlendirme; Bu yaklaşımda denetçi, bir fonksiyonu başından sonuna kadar inceler ve değerlendirir.Örn;satış fonksiyonu ile ilgili olarak siparişin alınması , kredi açılması, malın sevki …..

-Departmanlarına Göre Bölümlendirme; İşletmenin kısım , bölüm ve şubelerine göre bölümlendirilir.

-Mali tablolara Göre Bölümlendirme;bilanço ve gelir tablosundaki hesaplara göre bölümlendirilir.

-Dönemlere Göre Bölümlendirme; Bütün faaliyetler oluş dönemlerine göre bölümlerine ayrılarak incelenir.

İÇ KONTROL SİSTEMİ HAKKINDA BİLGİ EDİNME VE KONTROL RİSKİNİ DEĞERLEME:
İç Kontrol Sistemi;

a-İşletme varlıklarının korunması, (Muhasebe kontrolü)
b-Yanlışlıkların ve yolsuzlukların önlenmesi (Muhasebe kontrolü)
c-Muhasebe bilgilerinin doğruluk ve güvenirliğinin sağlanması (Muhasebe kontrolü)
d-Muhasebe bilgilerinin zamanında hazırlanmasının sağlanması (Muhasebe kontrolü)
e-İşletme faaliyetlerinin yönetim politikalarına uygunluğunun sağlanması; amaçlarına ulaşmak için, işletme faaliyetlerinin düzenli ve etkin bir şekilde yürütülmesini sağlamada yardımcı olan, işletme yönetimi tarafından kabul edilmiş politikalar ve prosedürlerdir.(Yönetsel kontrol)

1-İÇ KONTROL SİSTEMİNİN AMAÇLARI
İç Kontrol Sisteminin amaçları esas, genel ve özel olmak üzere sınıflandırılabilir.
İç Kontrol Sisteminin Esas Amaçları:
1-İşletmenin varlıklarını korumak,

2-Muhasebe bilgilerinin doğruluk ve güvenirliğini sağlamak (Muhasebe bilgilerinin doğruluğu, finansal nitelikteki işlemlerin kaydedilmesinde, sınıflandırılmasında, özetlenmesinde ve raporlanmasında genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin ilgili yasaların uygulanmasıdır.Muhasebe bilgilerinin güvenirliği ise, belge ve kayıtların işletmenin gerçek işlemlerini yansıtmasını, kayıt dışı bırakılmış işlemlerin olmadığını ifade eder.)

3-Faaliyetlerin verimliliğini ve politikalarını uygunluğunu sağlamak.
4-Kaynakların ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlamak.
5-Yönetim tarafından belirlenmiş hedeflere ve amaçlara ulaşılmasını sağlamak.
İç Kontrol Sisteminin Genel Amaçları:
1-İşlemler, yönetimin devrettiği genel ve özel yetkilere uygun  olarak yürütülmelidir.
2-İşlemler, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak ve hesap verme yükümlüğünü yerine getirecek şekilde kaydedilmelidir.
3-Varlıklara ve belgelere erişim yetkili personelle sınırlandırılmalıdır.
4-Mevcut varlılar, belirli sorumluluk kayıtlarıyla karşılaştırılmalı ve herhangi bir fark belirlendiğinde, farkın özelliğine göre gerekli soruşturma yapılmalıdır.

İç Kontrol Sisteminin Özel Amaçları
Belirli bir işlem grubunu yürütmek için, genel kontrol amaçlarına paralel özel kontrol amaçları belirlenir.Mesela kredili satış işlemlerine yönelik özel kontrol amaçları şunlardır.
Yetki: Kredili satış işlemi yapılması belirli personele verilmeli ve alıcıların kredi limitleri aşılmamalıdır.

Gerçeklik:Gerçek tutarlar gösterilmeli, hayali işlem ve müşteriler olmamalıdır.

Bütünlük:Yapılan tüm kredili satışlar kayıtlarda gösterilmelidir.

Kayıtsal doğruluk: İrsaliye, fatura vs belgeler stoklara ve alıcı hesaplarına doğru kaydedilmelidir

Sınıflandırma; Yapılan işlemler kayıtlara intikal ettirilirken belli bir sınıflandırmaya tabi tutulmalı ve her işlem sınıfındaki doğru hesaplara kaydedilmelidir.
Zamanlılık; İşlemler gerçekleştiği dönemde zamanında kayıtlara intikal ettirilmelidir.
Varlıkları Koruma; İşlemle ilgili kıymetli evraklar , kilitli yerlerde muhafaza altına alınmalıdır.
Mutabakat; Bütün kayıt işlemleri ve varlıklar birbiriyle kontrol edilerek mutabakatı yapılmalıdır.

2-İÇ KONTROL SİSTEMİNİN KURULMASINDA GÖZÖNÜNDE BULUNDURULMASI GEREKEN FAKTÖRLER:
a-Risk Faktörü:
İç kontrol sistemi kurulmadan önce, işletme yönetimi mevcut risklerin türlerini ve önemlilik derecesini bilmelidir.Yönetim tarafından bu risklerden kaçınılamayacağı kabul edildikten sonra, bu riskler nedeniyle ortaya çıkabilecek zararları en aza indirebilmek için iç kontrol sistemi kurulmalıdır.İşletme yöneticileri 2 tür riskle karşı karşıyadır.Finansal Riskler;  uygun olmayan yönetim politikalarının uygulanması ve yolsuzluk işlemleri sonucu, varlıkların kaybı olasılığıdır.Muhasebe riskleri; varlıklarla ilgili hesap verme yükümlülüğünün yerine getirildiği raporlarda ve kayıtlarda yapılacak hata olasılığıdır.
İşletme büyüklüğü,faaliyet konusu,kullanılan varlıkların türü ve işletme sahibinin işletme ile ilgi derecesi hem varlıların yetersiz ve yolsuz işlemlerde kullanılması riskini (finansal risk) hem de muhasebe kayıtlarında ve raporlarında yapılan hatalara ilişkin riskleri(muhasebe riskini) etkileyen faktörlerdir.

b-Maliyet Faktörü: İç kontrol sistemini kurulması işletmeye maddi bir maliyet getirecektir.Bu maliyet kurulacak sistemde yer alan personelin sayısı ve niteliği ve teknik ekipmanla ilgilidir.İç kontrol  sisteminin uygulanması işletme içinde bürokrasiyi artırır, daha fazla  belge ve iş gücü  harcanmasına,bürokratik işlemler nedeni ile işlemlerin yavaşlamasına,karlılık ve verimliliğin düşük miktarda gerçekleşmesine yol açabileceği  için işletme için bir kayıp söz konusu olabilir.

3-İÇ KONTROL SİSTEMİNİ TEMEL UNSURLARI:
a-Kontrol Çevresi (Ortamı):
Etkili  bir iç kontrol sisteminin ön şartı uygun ortamın sağlanmasıdır.Bu ortam ise; bir işlem grubuna özgü politika , usul ve yöntemlerin etkinliğini belirlemede, arttırmada veya azalmada etkili olan tüm faktörlerdir.İç kontrol sistemini etkileyen çeşitli faktörler; Yönetimin felsefesi, Örgüt yapısı, Personel durumu, bütçe sistemi, işletme politika ve uygulamaları,iç denetim

b-Muhasebe Sistemi: Bir işletmenin faaliyetlerine ve finansal durumuna ilişkin hesap verme yükümlülüğünü yerine getirmek amacıyla işlemleri belirleme,belgelere ve muhasebe defterlerine kaydetme ve raporlama ile ilgili usul ve yöntemlerden oluşur.Muhasebe sistemi içinde yer alan ögeler; hesap planları, yasal defterler ve belgeler ile işletmenin ilgili dönem mali tablolarıdır.

c-İç Kontrol Usul ve Yöntemleri (Prosedürleri):  Kontrol prosedürleri, işletme amaçlarına ulaşmak için yönetimin kurduğu işletme çevresine eklenen politikalar,usuller ve yöntemlerdir. Kontrol prosedürleri, çeşitli amaçlara sahiptir ve genellikle aşağıdaki konulara ilişkin usul ve yöntemler olarak sınıflandırılabilir.
1-İşlemlerin yürütülüşünün uygun yetkilere dayandırılması
2-Hata ve yolsuzlukların yapılmasını ve gizlenmesini azaltmak amacıyla işbölümünün yapılması
3-İşlemlerin uygun şekilde kaydedilmesini sağlayacak, gerekli belgelerin tasarımı ve kullanımı
4-Varlıkların ve kayıtların yeterli düzeyde korunması için varlıkların kullanılması yetkisinin sınırlandırılması
5-Sorumluluk kayıtlarının, mevcut varlıklarla karşılaştırılması.

4-İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
Dış denetçi, mali tabloları denetlerken iç kontrol sistemini başlıca iki amaca ulaşmak için inceler ve değerlendirir.

a-Denetim Çalışmalarını Planlamak:  Denetim çalışmalarının kapsamı, niteliği, yapılacak testler , bunların sayısı işletmedeki iç kontrol sisteminin etkinliğine bağlıdır.İç kontrol sistemiz güçlü ise;denetçi sisteme güvenir,çalışmasının kapsamını dar tutar.İç kontrol sistemi zayıf ise; denetçi iç kontrol sistemine güvenmez ve geniş kapsamlı denetim programı hazırlar.

b-İç Kontrol Sistemini Geliştirmek: Mesleki bilgi ve tecrübesine dayanarak işletmenin iç kontrol sistemini değerlendiren denetçi sistemin zayıf yönlerini belirleyip geliştirilmesi için işletme yönetimine öneride bulunabilir.

İç Kontrol Sisteminin Değerlendirilmesinde Uygulanan Yaklaşımlar;
-Fonksiyonlarına Göre Bölümlendirme; Bu yaklaşımda denetçi, bir fonksiyonu başından sonuna kadar inceler ve değerlendirir.Örn;satış fonksiyonu ile ilgili olarak siparişin alınması , kredi açılması, malın  sevki …..
-Departmanlarına Göre Bölümlendirme; İşletmenin kısım , bölüm ve şubelerine göre bölümlendirilir.
-Mali tablolara Göre Bölümlendirme;bilanço ve gelir tablosundaki hesaplara göre bölümlendirilir.
-Dönemlere Göre Bölümlendirme; Bütün faaliyetler oluş dönemlerine göre bölümlerine ayrılarak incelenir.

İç Kontrol Sistemini Tanıma Yöntemleri;
İç kontrol sisteminin değerlendirilmesi için ilk olarak iç kontrol sisteminin tanınması gerekir.Bu aşamada denetçi sistem hakkında bilgi toplar ve bunları sistematik olarak çalışma kağıtlarına kaydeder.İç kontrol sistemini tanımada yararlanılan başlıca bilgi kaynakları şunlardır;
-İşletme personeli ile yapılan görüşmeler
-İşletmenin örgüt yapısı
-İşletme yönetiminin yayınladığı genelgeler
-İş tanımları
-İşletmenin hesap planı ve muhasebe yönetmeliği
-İç denetçilerin raporları, çalışma kağıtları ve denetim programları
-Önceki yıllara ait denetim raporu,çalışma kağıtları ve iç kontrol raporları
-Muhasebe çalışanlarının gözlemlenmesi, belge ve kayıtların incelenmesi
-İşletme tesislerinin gezilmesi

Denetçi; bu bilgi kaynaklarından iç kontrol sistemini tanımak için aşağıdaki yöntemlere başvurur.
-Not Alma: Dış denetçi,işletme örgüt yapısındaki yetkili kişilere sorular sorarak ve onlarla konuşarak notlar alır.Daha sonra bu notları düzenleyerek ,önemli gördüğü konuları çalışma kağıtlarına aktarır.
-Anket Yöntemi: İç kontrol sistemine yönelik bir dizi sorudan oluşan anket işletme personeline uygulanır.Soru kağıtları hazırlanırken soruların yönlendirici değil, somut bir olaya kesin nitelikte cevap arayan nitelikte olması gereklidir.
-Akış Şemaları: İşletmenin birbirini izleyen belgeleme ve kayıt işlemlerinin sembolik ve şematik olarak gösterilmesidir.
İç kontrol sisteminin işleyip işlemediğini araştırmak için denetçi uygunluk testleri yapar.Bu testlerin amacı  yönetim tarafından önceden belirlenmiş ilke ve yöntemlere ne derece uyulduğunu belirlemektir.Uygunluk testlerinin sonucunda kontrollerin etkinliğine inanılırsa daha sonraki testlerin kapsamı daraltılır.

İç kontrol sisteminin işleyişinde şu konular araştırılır.

1-Yetki :Faaliyetlerin yapılmasındaki yetki durumu

2-Bütünlük: Mevcut işlerin tamamının kaydedilip kaydedilmediği

3-Gerçeklik: (Varolma) Kaydedilmiş işlemlerin gerçekliği

4-Sınıflandırma: (Mülkiyet,Hak sahibi)İşlemlerin uygun olarak sınıflandırılıp sınıflandırılmadığı

5-Zamanlılık: (Dönemsellik)İşlemlerin zamanında kaydedilip kaydedilmediği

6-Kayıtsal Doğruluk: Tüm işlemlerin kayıtlara doğru olarak kaydedilip kaydedilmediği

7-Mutabakat: Hesaplar ile belgeler arasında mutabakatların yapılıp yapılmadığı

DENETİM SÜRECİ :

1-Müşterinin seçilmesi ve işin kabul edilmesi

2-Denetimin planlanması

3-Denetim faaliyetinin yürütülmesi

4-Denetimin tamamlanması

5-Denetim raporunun yazılması

1-M Ü Ş T E R İ N İ N    S E Ç İ L M E S İ   V E   İ Ş İ N   K A B U L   E D İ L M E S İ : 

-Önceki denetçi ile görüşme

-Müşteriyi değerlendirme

-Müşteri ile sözleşme yapılması; sözleşme genellikle şu bilgileri içerir.Mali tabloların düzenlenmesinden yönetimin sorumlu olduğunu.Denetimin amacı, kapsamı varsa özel nedenleri.Denetime başlama ve bitiş tarihleri ile denetim  raporunun teslim tarihi.Önemli yanlışlıların ortaya çıkarılamama riskinin bulunduğu.Denetimin ücreti ve ödeme biçimi.

2-D E N E T İ M İ N    P L A N L A N M A S I   S A F H A S I : 

a-Müşteri hakkında bilgi toplama

b-Denetim çalışmalarını bölümleme

c-İç Kontrol Sistemi hakkında bilgi edinme ve kontrol riskini değerleme

d-Önemlilik düzeyini belirleme

e-Denetim riskinin düzeyini belirleme

f-Denetim amaçlarını belirleme

g-Denetim Programının taslağını yazma

h-Denetim süresini ve zamanını belirleme

A-MÜŞTERİ HAKKINDA BİLGİ TOPLAMA:

Müşterinin işi , örgüt yapısı ve faaliyetlerinin özellikleri;işletmenin yer aldığı sektör hakkında bilgi edinme, diğer firmaların durumu, rekabetin yapısı, pazar payı, işletmenin mevzuu ile ilgili yasal düzenlemeler, müşterinin muhasebe bilgilerine uygulanan analitik prosedürlerin sonuçları vs araştırılır.

B-DENETİM ÇALIŞMALARINI BÖLÜMLEME:

Denetçi, denetimin genel amacına ulaşmak için, yapacağı denetim çalışmasını  mali tabloları daha küçük birimlere bölerek yürütebilir.Böylece farklı personele farklı görevler verilir.Denetim çalışmasının bölümlenmesinin farklı yolları vardır.Geleneksel yaklaşıma göre; mali tablolar sınıflamasına göre yapılan bölümlemedir.Bunda her bilanço ve gelir tablosu kalemi ayrı birim kabul edilir.Ancak yakın ilişkili olan hesapların denetiminde, yapılmış olunan denetim çalışması yinelenmek zorunda kalınabilir.Stoklar ve Satılan malın maliyeti kalemlerinin denetimi gibi.Modern Yaklaşıma göre ise; birkaç bilanço ve gelir tablosu hesabını birlikte etkileyen ve birbirleriyle yakından ilişkili işlemlerin aynı denetim bölümünde yer alması esasına dayanır.Mesela; hasılat işlemleri grubu satışlar, satış iade ve iskontoları, para ve çek tahsil işlemleri vs içine alır.Harcama işlemleri, üretim işlemleri,finansman işlemleri,yatırım ve duran varlık işlemleri gibi.

C-İÇ KONTROL SİSTEMİ HAKKINDA BİLGİ EDİNME VE KONTROL RİSKİNİ DEĞERLEME:

İç Kontrol Sistemi; 

a-İşletme varlıklarının korunması, (Muhasebe kontrolü)

b-Yanlışlıkların ve yolsuzlukların önlenmesi (Muhasebe kontrolü)

Denetim riski, mali tablolarda önemli yanlışlıklar olduğu halde, denetçinin mali tabloların doğru olarak sunulduğu sonucuna varması ve mali tablolar hakkında olumlu görüş bildirmesi olasılığıdır.
Denetçi yapacağı denetim de her iki riskle de karşı karşıyadır. Özellikle işletme riski, iyi bir denetim çalışması yapılsa da karşılaşılabilecek bir risktir.
Bu risklerin tamamen ortadan kaldırılması mümkün olmayacağından denetçilerden “denetim riskini” en aza indirmeleri beklenmektedir. Denetim riskini azaltan unsur denetimin güvenilirliğidir.

Denetim Riskinin Denetim Sürecindeki Yeri ve Önemi
Denetçi için esas olan, denetim riskini mümkün olan en düşük seviyede olacak şekilde denetimi planlamaktır. Denetçi, denetim riskini önemlilikte olduğu gibi hem nicel hem de nitel faktörlerin etkisinde belirler. Denetçi mümkün olduğu kadar denetim riskini kabul edilebilir en düşük düzeyde belirlemesi gerekir.

Denetçi, görüşünden ne kadar emin olmak isterse denetim riskini o kadar düşük belirleyecektir. Bir başka deyişle “güvenilirliği artıracaktır” Mesela denetçi görüşünden %99 emin olmak istiyorsa denetim riski %1, % 95 emin olmak istiyorsa denetim riskini %5 olarak belirleyecektir.
Fakat denetçinin denetim riskini bu kadar kesin sınırlarla belirlemesi her zaman pek mümkün değildir. Yani yüzde olarak ölçmek pek mümkün değildir. Onun yerine denetim riski için çok yüksek, yüksek, orta, düşük, çok düşük gibi veyahut %10’luk adımlı bir ölçek kullanılabilir.

Denetim Risk Bileşenleri

Yapısal Risk (Doğal, Asıl Risk)
İç kontrolü oluşturan politika ve prosedürlerin olmadığı varsayıldığında belli yapısal ve çevresel özellikleri nedeniyle hesap kalanlarının önemli yanlışlıklardan etkilenebilirliğidir.
Örneğin: Kasadaki naktin hırsızlıktan etkilenme derecesi, her hangi bir maddi duran varlığa göre daha fazladır. Denetçi yapısal risk üzerinde bir kontrol sağlayamaz. Denetçiler bu riskin önemini/düzeyini belirlemeye çalışırlar.

Yapısal risk her hesap için aynı düzeyde kabul edilmemektedir
Yapısal risk, denetçinin kontrolü altında olmayan ve kendi iradesiyle ile ortadan kaldıramayacağı veya değiştiremeyeceği risk unsurlarından biridir,tamamen işletmedeki mevcut durumdan etkilenir.

Yapısal riski etkileyebilecek faktörler
İşletmenin yapısı
Yönetimin dürüstlüğü
Önceki denetim çalışmalarının sonuçları
Denetimin ilk olması
İlgili taraflar
Olağanüstü işlemler
İşletmede süregelen sorunlar
Personeldeki sürekli değişim
Teknolojik gelişmeler

Kontrol Riski
İç kontrol ve muhasebe sistemi tarafından önlenemeyen veya fark edilemeyen hataların olması riskidir. Bu risk, iç kontrolün etkinliğinin bir fonksiyonudur. iç kontrol ne kadar etkin çalışırsa bu risk o kadar düşük olur. Ama hiçbir zaman kontrol riski sıfır olmaz.
Bulgu Riski (Ortaya çıkartma riski)
Kontrol sistemleri tarafından önlenemeyen veya bulunamayan hatalardan kalan ve denetçinin de denetim teknikleri uygulayarak ortaya çıkaramadığı hata ve hilelerden doğan risktir.
Bulgu riski, denetim prosedürlerinin ve bunların denetçi tarafından uygulanmasındaki etkinliğin bir fonksiyonudur.

Denetim Risk Süzgeci

Denetim Riskleri Arasındaki İlişkiler
Bir hesabın yapısal ve kontrol riskleri ile bu hesap için denetçinin kabul edebileceği bulgu riski düzeyi arasında TERS yönde bir ilişki vardır. Belli bir denetim riski düzeyinde (yüksek, % 10 gibi) yapısal ve kontrol risklerinde azalma bulgu riskinde bir artışla dengelenebilir.
Yapısal ve kontrol riskleri müşteri işletmenin koşullarıyla ilgili iken bulgu riski tamamen denetçinin kontrolündeki tek risk bileşenidir. Denetçinin denetim riski seviyesini ayarlaması tamamen bulgu riski yoluyla olabilir.

Denetim Riski Modeli
Denetim Riski (DR) = YR x KR X BR
Denetim riski bileşenlerinin bir arada yer aldığı formüle genel olarak denetim riski modeli adını veriyoruz. Denetim riski modeli hem tüm mali tablo düzeyinde hem de hesap kalanları ve işlem sınıfları düzeyinde uygulanabilir.
Denetim Riski Modeli Nasıl Kullanılır?
Denetçi müşteri hakkında bilgi toplarken aynı zamanda yapısal riski ve kontrol riskini de belirler. Denetçinin denetim planlamasında kullanmak istediği denetim riski seviyesine göre de bulgu riskini yükselterek veya düşürerek ayarlar.
Mesela YR= %90
KR= %70
Arzu edilen denetim riski =%5
BR = 0.05 / 0.7 x 0.9 = 0.079 olur.
Denetçi denetim yordamlarını yaklaşık 0.08’i geçmeyecek şekilde tasarlaması gerekir. Bu yolla bulgu riski ve elde edilecek kanıt sayısı belirlenmeye çalışılır.
Bir önceki örnekte, denetçi yapısal riski ve kontrol riskini maksimum düzeyde belirlemiş olsa idi (arzu edilen den. riski aynı);
Mesela YR= %100
KR= %100
Arzu edilen denetim riski =%5
BR = 0.05 / 1.0 x 1.0 = 0.05 olur.
Bulunan bulgu riski bir önceki durumdan daha düşüktür. Bu durumda denetçi daha sıkı çalışacaktır, daha fazla kanıt toplamak durumunda kalacaktır, incelemelerin büyük bir bölümünü dönem içinden dönem sonuna kaydıracaktır.

D E N E T İ M     R A P O R U:

Denetim sürecinin son aşamasıdır.Denetim raporu hazırlanırken titiz davranılmalı ve raporda açık net ifadelere yer verilmelidir.Kullanıcıların , açıklanan görüşü yanlış yorumlamasını engellemek için raporlamada tek düzenliğin sağlanması gerekmektedir.
Denetim raporu kısa şekilli ve uzun şekilli olmak üzere iki türde yazılabilir.Kısa şekilli denetim raporunda ; denetimin içeriği ve denetçinin görüşü yer alır.Raporda yapılan çalışmalar ve ulaşılan görüş kısa ve öz olarak belirtilmektedir.Bu tür rapora Standart veya Özet Rapor da denir.En sık kullanılan ve tüm kullanıcılara yönelik hazırlanan rapordur.
Uzun Şekilli denetim raporu ise;tüm denetim çalışmalarının , bulguların, varılan sonuçların ayrıntılı olarak yer aldığı rapordur.Genellikle yönetim için hazırlanır.Diğer ilgililere verilmez.

Standart denetim raporunun başlıca unsurları;

-Raporun başlığında , denetçinin “ bağımsız” olduğunu belirten bir ifade

-Raporun muhatabı (yönetim , ortaklar genel kurulu vs..)

-Sunuş paragrafı

-Kapsam paragrafı

-Görüş bildirme paragrafı

-Denetçinin adı soyadı imzası

-Raporun düzenlenme tarihi

Denetçinin görüşü;

1-Olumlu Görüş Bildirme:

Görüşün olumlu olarak bildirilmesinde standart rapor kullanılmaktadır.Standart denetim raporu ise;mali tabloların işletmenin mali durumunu

 

Yönetimin Denetlenmesi :

Kat Mülkiyet Kanunu Madde 41 – Kat malikleri kurulu, yöneticinin bu görevdeki tutumunu devamlı olarak denetler ve haklı bir sebebin çıkması halinde onu her zaman değiştirebilir.

Hesapların denetlenmesi için yönetim planında, belli bir zaman konulmamışsa; bu denetim her üç ayda bir yapılır; bununla beraber haklı bir sebep çıkarsa, hesap denetlenmesi her zaman yapılabilir.

Kat malikleri kurulu denetim işini, kendi aralarından sayı ve arsa payı çoğunluğuyla seçecekleri bir denetçiye veya üç kişilik bir denetim kuruluna verebilir; bu halde denetçi veya denetim kurulu yönetim planında yazılı zamanlarda, eğer zaman yazılmamışsa, her takvim yılının birinci ayı içinde kat malikleri kuruluna verecekleri bir raporla denetimin sonucunu ve anagayrimenkulün yönetim tarzı hakkındaki düşüncelerini bildirir; bu rapor çoğaltılarak birer örneği taahhütlü mektupla kat maliklerine gönderilir.

Denetçiler bu raporu ve verecekleri kararları ve gerekli gördükleri diğer hususları, (1) den başlayıp sıra ile giden sayfa numaraları taşıyan ve her sayfası noter mührüyle tasdikli bir deftere geçirip tarih koyarak altını imza ederler.

Denetçi tek kişi veya bir denetleme kurulu şeklinde olabilir.Kat malikleri kurulunun temsilcisi niteliğindedir

Kat Mülkiyeti Hukuku çerçevesinde Denetçinin Görevleri:

a.Yöneticinin görevdeki tutumunu denetlemek(kayıtlar uygun tutuluyor mu? İşletme Projesine uygun hareket ediliyor mu?

b.Hesapları denetlemek

c.Kat malikleri kuruluna denetleme raporu vermek

KAPAT
Yandex.Metrica