GİRİŞ
Maliye Bakanlığı tarafından 26.12.1992 tarihinde yayınlanması ve 01.01.1994 tarihinden itibaren kullanımına zorunlu olarak başlanmasına rağmen; Tekdüzen Hesap Planı hakkındaki tartışmalar hala sürmektedir. Bu konudaki tartışmaların büyük bir kısmı da Tekdüzen Hesap Planı’nın maliyet muhasebesine ilişkin bölümleri üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Tekdüzen Hesap Planı’nda fiili veya önceden belirlenen maliyet yöntemleri olarak bilinen herhangi bir maliyet yöntemi benimsenmemiş olup, bu konuda kullanıcıya geniş bir esneklik tanınmıştır.

Bu çalışmada; Tekdüzen Hesap Planı’nın, standart maliyet yöntemine göre uygulanabilir olup olmadığının incelenmesi, varsa eksiklik, aksaklık ve yanlışlıkların ortaya çıkarılması ve giderilmesine yönelik bir öneri getirilmesi amaçlanmıştır.

1. STANDART MALİYET YÖNTEMİNİN TANIMI VE AMAÇLARI

Standart maliyetlerde belirli koşulların gerçekleşmesi durumunda maliyetlerin ne olması gerekeceği araştırılır(1). Buna göre, geçmiş tecrübeleri ve bu arada denetlenmiş deneyleri kullanan ve bilimsel incelemelere dayanılarak önceden saptanan maliyetler standart maliyetler olarak tanımlanır. Standart maliyetler geleceğe dönük olması nedeniyle fiili maliyetlerden; “olması beklenen” değil, “olması gereken” maliyetlere işaret ettiği için tahmini maliyetlerden ayrılır(2).

Standart maliyetlerin amaçlarını ise şöyle sıralayabiliriz(3):

- İşletme faaliyetlerini geliştirmek ve yeterliliğini ölçmek,

- Üretim giderlerini kontrol altında tutmak ve düşürmek,

- Maliyet sapması işlemlerini basitleştirmek,

- Gerçek ve standart maliyet arasındaki farklara dikkati çekerek işletmede maliyet bilincini yaratmak,

- Üretimin arttırılması işleminde tasarruf sağlamak,

- Mal ve hizmetlerin satış fiyatlarını saptamak,

- Performans değerlemesini yapmak,

Yöneticilerin işletmeye uygun bütçe ve faaliyet planları hazırlamasını zorunlu kılmak.

2. TEKDÜZEN HESAP PLANI’NDA STANDART MALİYET

YÖNTEMİNE İLİŞKİN HESAPLAR

Standart maliyet yönteminin amaçlarına hizmet eden bir kayıt düzeninin oluşturulabilmesi için Tekdüzen Hesap Planı’nda 7/A seçeneği olarak sunulan hesaplar yeterlidir. 7/A seçeneğinde yer alan hesap grupları şöyledir(4):

70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları

71 Direkt İlk madde ve Malzeme Giderleri

72 Direkt İşçilik Giderleri

73 Genel Üretim Giderleri

74 Hizmet Üretim Maliyeti

75 Araştırma ve Geliştirme Giderleri

76 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri

77 Genel Yönetim Giderleri

78 Finansman Giderleri

Yukarıda sıralanan her bir hesap grubu ise kendi içerisinde gider hesapları, gider yansıtma hesapları ve fark hesapları şeklinde üçlü bir ayırıma tabi tutulmuştur. Buna göre standart maliyet yönteminin kullanılması halinde, önceden belirlenen giderler yansıtma hesaplarında; gerçekleşen giderler gider hesaplarında ve önceden belirlenen giderler ile gerçek giderler arasındaki farklar ise fark hesaplarında izlenecektir.

3. UYGULAMA

Bilim San. ve Tic. A.Ş. (b) mamulünün üretim ve satışı ile uğraşmaktadır. İşletmenin üretim kapasitesi 6.000 adet 1 yıl ya da 492.000 DİS (5) /yıl olup, kapasitenin ancak % 50′si kullanılabilmektedir.

3.1. Birim Maliyet Standartları

Dolaysız madde 500 adet x 12.000.-TL = 6.000.000.-TL/Adet

Dolaysız işçilik 82 DİS x 26.000.-TL = 2.132.000.-TL/Adet

G.Ü.G.(6) 82 DİS x 16.500.-TL = 1.353.000.-TL/Adet

(b) mamulü birim standart maliyeti 9.485.000.-TL/Adet

Genel üretim giderlerinin bütçelenmiş yıllık tutarı 4.059.000.000 liradır.

3.2. Faaliyetlerin Gerçekleşmesi ve Standart Maliyetlerin Belirlenmesi

Ocak 1994 döneminde 300 adet (b) mamulü üretilmiş ve bunlardan 250 adeti birim fiyatı 15.000.000 liradan açık hesap yoluyla satılmıştır. Bu durumda öncelikle üretimin standart maliyeti ve sonrasında satış tutan aşağıdaki gibi kayıt edilmelidir:

  • FriendFeed'de Paylaş
  • Facebook'ta Paylaş
  • Twitter'da Paylaş
  • KAPAT
    Yandex.Metrica